BAYTAR NURİ’NİN ÖRTÜLÜ İTİRAFLARI

Bizim gençliğimizde Dersim’le ilgili yazılı kaynaklar yoktu. El altından kopyası dağıtılan Baytar Nuri’nin Kürdistan Tarihinde Dersim kitabı tek yazılı kaynaktı. Kitaplarda yazılanların çok önemli görüldüğü bir dönemde, bu kitapta yazılanlar tek doḡru olarak görüldü. Gerçi Baytar Nuri’nin söyledikleri halkımızın anlatımları ile uyuṣmuyordu. Yaṣlılarımız yazılanlara katılmıyordu. Biz yine de kitapta yazıyorsa doḡrudur anlayıṣındaydık.

Yanılmıyorsam, Baytar Nuri’nin yazdıklarına ilk eleṣtiriyi Mustafa Düzgün ve Seyfi Cengiz yaptı. Dersim ile ilgili belge ve bilgiler çoḡalınca Baytar’ın dediklerinin doḡruluḡu tartıṣılmaya baṣlandı.

Baytar Nuri’nin Hatıratım diye baṣka bir kitabı da var. Bu iki kitap birbirini tamamlıyor.

Dersim’i biraz bilen, dilini-kültürünü tanıyanlara bu iki kitabı yeniden okumalarını öneririm.

Ben yeniden okudum.

Baytar Nuri bir nevi itirafname yazmıṣ. Ama itiraflarını perdelemiṣ. Durumunu kurtarmak için hayali senaryolar icat etmiṣ.

Kendisi yazıyor, Suriye’ye çıkana kadar devlet hizmetinde çalıṣmıṣ. Hep özel emirlerle kurtarılmıṣ. Kendisine payeler verilmiṣ. Her gittiḡi yerde çiftlikler hediye edilmiṣ. Devlet adına Dersimlilere elçi olarak gönderilmiṣ. Dersim aṣiretlerini devletle barıṣtırmak istemiṣ.

Sadece devletle deḡil, zamanın Kürt örgütleriyle de iliṣkisini koparmamıṣ. Çok taraflı birisi. İki elinde üç boncuk saklamıṣ.

Birisini devlete, birisini Kürtlere, birisini de Dersimlilere gösteriyormuṣ.

Babasının Yolunda

Baytar Nuri’nin babasının devletle arası iyidir. Dersimlilere Türkçe öḡretmekle görevlidir. Ayrıca Mılla’lık yapmaktadır. Birinci görevi Türkçe öḡretmektir. İkinci görevi, eski yazıyı bildiḡinden ölümlerde Kuran okumaktır. Baytar’a göre, “Dersim genel aṣiretleri arasında sülalemize mensup ṣahsiyetlerden baṣka katiyen hiç bir okur-yazar tahsil sahibi kimseye maalesef tesadüf edilmemiṣtir” (Hatıratım, sf. 18) Anlaṣılıyor ki aile olarak devletle baḡları vardır. Babası Dersim valisi Kemahlı Saḡıroḡlu Sabit’e methiye ṣiirleri yazmıṣ, hediye olarak da oḡlu yatılı mektebe kaydedilmiṣtir. (Hatıratım, sf. 26).

Elazıḡ’daki mektebi bitirince Istanbul’a gider. Baytarlık mektebine girer. Yazdıklarına inanılırsa bu yıllarda Kürt örgütlerine katılır. Hatta hedef haline gelir. Gözden kaybolur. Dersim aṣiretleri haberdar olurlar, Babıaliye ṣiddetli protestolar gönderirler. Osmanlı idaresi de takibattan vazgeçer. (Hatıratım, sf. 35)

Aynı yıl Dersim’e ailesinin yanına gelir. Nedense Hozat’ta mutasarrıf olan Kemahlı Saḡırzade Sabit Bey’in övgülerine mazhar olur. (age, sf. 35)

Enteresan, hem Osmalı ile Dersimi karṣı karṣıya getirecek kadar önemli birisi, hem de nedense Dersim’e gelince Vali baḡrına basıyor.

İnsanın içinden bu ne sevgi demesi geliyor.

Baytar Nuri Orduya Katılıyor

Baytar Nuri 1. Dünya Savaṣı sürecinde ordu hizmetine girer. Üç ay sonra 4. Ordu menzil müfettiṣliḡi nokta baytarlıḡına zabit vekili rütbesiyle tayin olur ve merkez memuru olur (age, sf.79).

Bugünki dile çevirirsek, subaylık rütbesine kavuṣmuṣtur. Ayrıca merkez memurudur. Merkez memuru ne anlama geliyor belli deḡil. Muhtemelen istihbarat görevlilerine böyle diyorlar. Bu görevini çok iyi yapıyor. “erkanı harp binbaṣısı Ali Rıza Beyin son derece hüsnü teveccühüne mazhar oluyor.” (age, sf. 79) Kendisine taktirnameler veriliyor. Güya aynı zamanda da Kürtleri uyandırmakla çalıṣıyormuṣ. Takip ediliyormuṣ. (age, sf. 80)

Baytar’ın kendisi ile ilgili yalanları bir yana, devlet hizmetini ödülsüz bırakmıyor.

Birinci dünya savaṣı yıllarıdır. Osmanlının iṣi zor. Ermeni örgütlenmeleri güçleniyor. Rus ordusunun iṣgal tehlikesi var.

Hep söylenir, Osmanlı’da oyun çoktur. Dersimliler bölgede önemli bir güç. Hem aṣiret kuvvetleri olarak dikkate deḡer güçleri var. Hem de coḡrafik olarak Ermeni-Kürt-Türk çeliṣkisinin merkezindeler. Osmanlı, Dersim’i yanına almaya çalıṣır. Aslında Dersim’i Rusların önüne sürmek ister. Zaten biliniyor. Henüz Rus Ordusu Erzincan’a gelmeden Osmanlı Ordusu Sivas-Malatya hattına geri çekildi. Bu süreçte Dersim’in aḡırlıḡı artıyor. Osmanlı Dersim’le barıṣık deḡil.

Dersim’in Alevi kimliḡi de dikkate alınarak Bektaṣi Çelebi Cemalettin Efendi Dersim’e gönderilir. Kahramanımız burada da devreye girer, “ordu emriyle Çelebi Cemalettin Efendi’ye müṣavir” olur. (age, sf.84) Çelebi Efendi baṣarılı olamaz. Dersimliler Osmanlının elçisine güvenmezler. Yerine adamı Baytar Nuri kalır. Fahri Yüzbaṣı rütbesiyle Dersim’e gider. Emrinde 65 kiṣilik askeri müfreze vardır. Kısaca görevi ṣudur: “aṣiretlere nasihatta bulunmak, askeri güçlere saldırıyı önlemek.” (sf. 85) Baytar da baṣarılı olmaz. Kendi deyimiyle, “Dersimliler bildiklerinden ṣaṣmıyorlardı.” (sf. 85)

Dersimliler Baytar’ı Tutuklarlar

Görevini kendisi yazıyor.

Baytar Osmanlının 2. Ordu kumandanı Vehip Paṣa’nın huzuruna çıkar. Vehip Paṣa kendisine görevini açıklar.

Okuyalım:

“Çelebi Efendi’nin onayı gereḡince Dersim’de asayiṣin saḡlanması ve aṣiretlerin hükümet merkezlerine saldırı ve iṣgallerini önlemek ve savaṣ sonunda Kürtlerin milli isteklerinin yerine getirilmesinin saḡlanması için ordu adına kesin söz verdiḡini bildirdi. Bu sözlerine ilavetende, ‘aṣiret reislerine örtülü ödenekten verilmesi uygun görülen paranın daḡıtımı için idari yetki ile Dersim’e gitmem gerektiḡini bildirmiṣti” (Kürdistan Tarihinde Dersim, sf, 75).

Baytar devletin güvendiḡi birisi. Örtülü ödeneḡin Dersim’deki idari temsilcisi. Öyle her devlet memuruna bu iṣleri vermezler. Baytar, derin devlet, çekirdek devlet denilen kuruma baḡlı olarak çalıṣıyor.

Baytar Nuri’nin devlet adına elçiliḡi istediḡi gibi gitmez. Koçan kuvvetleri onu tutuklarlar. Baytar’ı okumaya devam edelim.

“… Hozat merkezine gitmek üzere Ulukale bölgesine yetiṣdiḡimde Koçan aṣireti tarafından abluka edilmiṣtim, tabi teslim oldum. Aṣiret reislerinden Hüseyin Aḡa, bizi teslim alarak, Dersim’e ne amaçla geldiḡimi ve nereye gideceḡimi bildiḡini bildirdikten sonra, beni ṣahsen tanımasına ve hatta aramızda kivrelik denilen ananevi baḡ mevcut bulunmasına raḡmen bizi silahsızlandıracaḡını ve milyonlara varan paraların yanımızda mevcut bulunduḡunu bildiḡi halde buna el dokundurmayacaḡını sözlerine ekledi.” (KTD, sf. 75-76)

Koçanlılar silahları aldıktan sonra serbest bırakırlar. Baytar eski ṣefi Vali Sabit’ın yanına gider. Örtülü ödeneḡin parasını daḡıtmakla ilgilenir. Dersimlilerle askeri kuvvetler ve milis aṣiretleri arasında Hozat çevresinde çatıṣmalar olur. Baytar, bunu “çapulculuk” olarak adlandırır. Dersimliler Baytar’ı yeniden tutuklamak isterler. “Gönderdiḡim haberlere karṣılık olarak Hozat’dan çıkmam gerektiḡini, aksi taktirde Hozat’ı savunan aṣiretlerle birlikte benim de katliama maruz kalacaḡım bildiriliyordu. Bu konuda beni kandırmak için, savaṣ cephesinde bulunan babam, özel olarak bizzat Hozat merkezine gelmiṣti.” (KTD, sf. 76) Ama Baytar uyanıktır. Babasına da kanmaz. Baṣına gelecekleri bilir.

Bir süre daha Dersim’de ordu karargahında kalır. Aṣiret reislerini Türk ordusunun planlarına ortak

etmek ister. Söylediḡine göre Kurmay Baṣkanı İsmet Bey’i ( İnönü) de ziyaret ederler. Dersimlilere hediyeler daḡıtılır. Aṣiret temsilcileri hediyeleri red ederler. Sadece silahları alırlar. (KTD, sf. 77-78)

Baytar amacına ulaṣamamıṣtır. Yeni görevine atanır.

Baytar, Ermeni Jenosidini Türkler Lehine İnkar Ediyor

Baytar, Ermeni soykırımı ile ilgili de birbirini tutmaz açıklamalarda bulunuyor. Bazen Ermeniler katledildi diyor. Öteki söyledikleri bunu yalanlıyor.

Baytar’a inanacak olursak, Ermeniler Kürtleri jenosidden geçirmiṣler. Ṣahidi de patronu İttihat- Terakki ṣeflerinden Cemal Paṣa:

“Kürt kahramanları Sarıkamıṣ cephesine kadar yürüyerek Ermenilerin tecavüzlerini uzaklaṣtırmaya muvaffak olmuṣlardı. Istanbul’da Kürdistan Teali Cemiyeti’nden almıs oldukları direktif dairesinde öz vatanları üzerinde Kürt kahramanı Cibranlı Miralay Halit Bey olduḡu halde Kürt ve Kürdistan teṣkilatı yapmaḡa baṣlamıṣlardı. Gerek bizzat gördüḡüm ve gerekse bazı Kürt zabiti vasıtasıyla yaptıḡım tetkikat neticesinde ve gerekse bazı Türk erkánı harbiye dairelerinin dosyalarına vukufum ve aldıḡım malumat üzerine ve hassaten Cemal Paṣa’nın hatıratında açıklanan yazı ve istatistikler mucibince harbin baṣlangıcı olan 1914 senesinden 1919 senesi sonuna kadar Kürdistan’da vaki olan zaiyet, büyük çoḡunluḡu Kürtlerden olmak üzere 1,5 milyonu mutecavizdir ki bu zaiyatın ekserisinin Ermeniler tarafından bilfiil gerçekleṣtirilmıṣ olan cinayetlerden ve katliamlardan ileri geldiḡi kati surette tahakkuk etmiṣti.” (Hatıratım, sf.53)

Sıkıcı da olsa tekrarlıyalım.

Baytar, Erkanı Harp Dairelerine vakıftır. Bu dairenin bugünkü adı Genel Kurmay Baṣkanlıḡıdır.

Cemal Paṣa’nın istatistikleri Baytar’ın kanıtıdır. Cemal, Talat, Enver Paṣalar Ermeni Jenosidinin planlayıcısı ve uygulayıcılarıdırlar.

Ermeniler 1,5 milyon Kürdü katletmiṣtir. Demek istediḡi Ermeni jenosidi yoktur.

Hamidiye Alaylarının yaptıḡını da kahramanlık olarak göstermektedir.

Öteki kitabında ise bunun aksine, “… öteden beri Türklere kulluk eden bir takım soysuzların, Güney Kürdistan Kürtlerinden oluṣturmuṣ oldukları Hamidiye Alayları, hala Türk kandırmalarına kapılmaya devam ederek ve Kürtlüḡün milli menfaatlerine aykırı olarak, kardeṣ Ermeni gönüllü teṣkilatlarına ve Rus Ordularına karṣı intihar savaṣlarına devam etmiṣlerdi.” diye yazıyor (Kürdistan Tarihinde Dersim, sf. 81) Baytar bunu hep yapıyor. Bir yerde dediḡini, daha sonra unutuyor. Ufak bir kurnazlık da yapmıṣ. Hamidiye Alaylarının tamamına yakını Kuzey Kürtlerinden oluṣturulmuṣtu. Baytar suçu Güney Kürtlerine atarak, arkadaṣlarını korumak istemiṣ.

Cezaevinden Çiftliḡe

Baytar deḡiṣik tutuklanmalardan bahsediyor. Istanbul’da, Sivas’da tutuklandıḡını söylüyor. Hep bir kurtarıcısı oluyor. Her ne kadar Dersimlilerin onu kurtarmak için harekete geçtiḡini söylüyorsa da, inandırıcı olamıyor. “Dersim aṣiretleri ve Dersim valisi tarafından” (KTD, sf. 82) yapılan protestolar sonucu serbest bırakıldıḡını söylüyor.

Vali ve Dersimlilerin aynı anda Baytar’ın serbest bırakılmasını istemeleri mantıklı deḡil. Baytar, Dersim Valisi Saḡıroḡlu Sabit’in adamıdır. Kefil olmuṣtur. Bıraktırmıṣtır. Durumu açıḡa çıkmasın diye Valinin yanına Dersimlileri de yazıyor.

Yeniden tutuklanıyor. Güya Dersimliler harekete geçiyor. Demek ki Vali ilgilenmemiṣ. Bu sefer ṣifre ile Mustafa Kemal devreye giriyor. “Mustafa Kemal Paṣa bir ṣifre ile tahliyemi Sivas Valisi Reṣit Paṣa’dan talep etti. Hemen tahliye edildim.” (Hatıratım, sf. 109)

Vali, küçük bir ricada da bulunmuṣ. “… Dersimlilere nasihat vererek Ankara Hükümet’ine sadık kalmalarının teminine çalımamı rica etti.” (KTD, sf.94)

Ricasına karṣılık olarak bir de çiftlik hediye ediyor. (KTD, sf. 94)

Anlattıklarına bakılırsa Teṣkilat-ı Mahsusa takip ediyor. Hakkında raporlar var. Istanbul’dan Dersim’e kadar hep Kürdistan için çalıṣmıṣ. Başı aḡrısa Dersimliler iṣini-gücünü bırakıp onu kurtarmak için adeta hükümete savaṣ açıyorlarmıṣ. Çok önemli bir lidermiṣ.

Ama nedense sürekli taktirnameler alıyor. Hatta Mustafa Kemal kendisine milletvekilliḡini öneriyor. (Hatıratım, sf. 106) Milletvekilliḡini almıyor, çiftliḡin baṣına geçiyor.

Bu, hizmetlerinin karṣılıḡında aldıḡı birinci çiftliktir.

Hamidiye Alayları Dersim’de

Baytar, Cibranlı Halit komutasındaki Hamidiye Alayının Pulur’a gönderilmesini de yazıyor. (KTD, sf.84) “Dersimliler, gerek alay kumandanın ṣahsına ve gerekse fertlerine karṣı iyi karṣılama gösterdiler ve hiç bir olay çıkmaksızın, alaya karṣı gelmeksizin Ovacık’a geldiler.”

Baytar’ın Ovacık dediḡi Pulur, Hamidiye’ye yabancı deḡildir. 34. ve 36 Hamidiye Alayları 1908’de Neṣet Paṣa Hareketi olarak adlandırılan saldırıda da yer aldılar. (Jandarma Umum Komutanlıḡı Dersim, sf. 151) Derê Semku denilen vadide ṣiddetli çatıṣmalar yaṣandı. İki tarafda kayıplar verdi. Ama Hamidiye fazla ilerleyemedi. Hamidiye Alaylarının Dersim’deki ismi Eskerê Kulıkini’dir. Kalleşlikleri ve gaddarlıkları ile anılırlar.

1919’da Hamidiye içeriye yönelmedi. Savaṣ yıllarında ve sonrasında yıkılan Osmanlı idaresini Pulur’da yeniden kurdu. Bir dönem Pulur’da kaldılar. Türk idaresi kurulunca, yerini Osmanlı askeri kuvvetlerine bırakarak geri çaḡrıldılar. Dersimlilerin, Hamidiyeyi „iyi karṣıladıḡını“ söylemek dahi Baytar’ın Dersim gerçeḡinden ne kadar uzak olduḡun gösteriyor.

Baytar Dersim’e Sıḡınıyor

Koçgiri Direniṣi yenilince, Koçgiriler İç Dersim’e sıḡınıyorlar.

Baytar da gelenlerin içinde.

Ama, O kendini Dersim’de yabancı hissediyor. Dersimliler onu sevmiyor.

„Gerek pederimin ve gerekse büyük ceddimin Molla Mehmet Ali Efendi ve amcamın Dersim aṣiret reislerinin ahfad ve evladının çocuklarının tahsil ve ilim-irfanına hayatlarını vakf etmiṣlerse de umumi noktayı nazardan aṣiretler arasında bu ṣahsiyetlere laik oldukları derecede ehemmiyet, itibar ve takdiri göstermiyorlardı. Aralarında hoca (mulla) tabiri maalesef adeta tahkir konusu oluyor ve hatta kıymetsiz bir ṣey gibi telakki ediliyordu. Bittabi ben de aynı hoca, mulla ahfadının bir evladı idim. (Hatıratım, sf. 120)

Doḡrusu Dersimliler ne kadir-kıymet bilmez insanlarmıṣ.

Soyu-sopu Dersim’i aydınlatmak için çalıṣmıṣ, kendisi o kadar ayaklanmayı yönetmiṣ, Dersim’i temsil etmiṣ, boynunda idam cezası var, kendisine itibar etmiyorlar.

Bu iṣin bir hikmeti olmalı.

Adam hem Seyit Rıza’yı temsil ediyor, Dersimliler onun için gecesini-gündüzüne katıp Ankara’ya-Istanbul’a protesto telgrafları çekiyorlarmıṣ, hem de kendisini, “adamdan geri, bilmem hangi sınıfa dahil” ediyorlar. (Hatıratım, sf. 122)

Baytar ṣöyle meṣhurdum, herṣeyin planlayıcısıydım övünmeleri arasında, zaman zaman kalemine hakim olamıyor, Dersimlilerin O’nun hakkındaki hükmünü de itiraf ediyor.

Baytar, Seyit Kemalu aṣireti nezdinde bulunan Dersim aṣiretlerinin Seceresi’ni görüp-okumak ister. Göstermezler. Kitabında bundan ṣikayetçidir. Dersim Soykırımında Secere’yi Nazmi Sevgen gasp eder. Baytar’ın kitabını yayınlayan Mehmet Bayrak’ın yorumu da ilginç.

“Ṣecere’yi N. Dersimi’ye açmayan anlayıṣ, Dersim katliamına bizzat katılan Jnd. Albay Nazmi Sevgen’e vermek zorunda kalıyor” (Hatıratım, sf. 138)

M. Bayrak hangi anlayıṣı eleṣtiriyor?

Dersimliler güvenmedikleri bir kiṣiye, kendilerince kutsal sayılan belgeleri neden göstersinler?

O’nu kendilerinden görmüyorlar.

Nazmi Sevgen’e gelince, kimse O’na bir ṣey vermedi. Soykırım sürecinin sonucudur. Topraklarımız iṣgal edildi, katledildik, maddi-manevi olarak talan edildik.

İṣgalciler bize ait ne varsa gasp ettiler.

M. Bayrak ne demek istiyor, yoksa, bakın ne hale düṣtünüz, diye halkımızla alay mı ediyor, pek belli deḡil.

Baytar Yuvaya Dönüyor

Ṣıx Sait önderliḡindeki Zaza Direniṣi yenilmistir. Dersim, Direniṣten doḡrudan etkilenmese de direniṣle ilgilidir. Direniṣi desteklediḡi gerekçesi ile Hesen Xeyri idam edilmiṣtir. Bazı Dersim aṣiretleri Direniṣe karṣı çıkmıṣlarsa da, Dersim, Direniṣe katılmadıḡı gibi karṣı da çıkmamıṣtır. Hatta Koçan kuvvetleri dolaylı destek vermiṣtir. Aḡrı bölgesinde Kürt Direniṣi filizlenmektedir. Kemalist rejimin zamana ihtiyacı vardır. Dersim’e topyekun saldırı için uygun zamanı beklemekteler.

Bu arada Dersim aṣiretlerini oyalamak, bazılarını yanına almak, aṣiretleri birbirine kıṣkırtmakla meṣguller.

Bu amacla Diyarbakır valisi Ali Cemal, Elazıḡ valisi Rıza, askeriyeden İzzettin Paṣa Dersim’e gelirler. Vali Ali Cemal, Atatürk’ün emriyle geldiḡini söylemektedir. Xozat’ta görüṣmeler olur. Vali Ali Cemal, „.. benim dahi(Baytar) Dersim’den çıkarak Elazıḡ’da oturmamın yetkililerce gerek görüldüḡünü ve hiç bir sorgu ve sorumluluḡa uḡratılmayacaḡımı ve yakın zamanda bu duruma dair özel bir karar dahi çıkarmaya söz verdiḡini sözlerine ekledi.“ (KTD, sf.129)

Çaresizdir, yetkililerce gerek görülmüṣse, ne yapsın. Memurdur. Amirlerine karṣı mı çıksın.

Ama, O, iṣi kılıfına uydurmak istiyor, „Seyit Rıza, Aliṣer ve ben, Dersim’den çıkmam konusundaki teklifi aramızda görüṣtük ve neticede; Seyit Rıza Elazıḡ’a gelemeyerek sürekli olarak Dersim’de kalacaḡından, benim hayatımın Elazıḡ’da güvenli kalacaḡı kanısına vararak Elazıḡ’a gitmeme karar verdik.“ (KTD, sf,129)

İnsan ne diyeceḡini saṣırıyor.

Baytar’ın hayatı Dersim’de güvende deḡil, Elazıḡ’da güvende. Doḡrudur, kiṣi nereye aitse, orda kendini güvende hisseder.

Gerçekte Koçgiri’den kurtulanların Dersim’de kalmaları Kemalist rejim açısından hep sorundur. Ama Dersim baht ülkesidir. Dersim’e sıḡınan geri verilmez. Hayatı garanti altındadır. Baytar sıḡınmamıṣ, gönderilmiṣtir. Zamanı gelince de geri çaḡılmıṣtır.

Baytar Elazıḡ’a gelir. Vali kendisini misafir eder. Holvenk manastırı da kendisine tapulanır. (KTD, sf. 129)

Bu kazandıḡı ikinci çiftliktir.

Bu çiftlik meselesi çok ilginc. Ṣıx Sait Direnisi’nde de içerden iṣbirliḡi yapan Binbaṣı Kasım aynı ṣekilde ödüllendirilmiṣti. Baytar’ın konuya iliṣkin yorumu ṣöyle. „Ṣeyh Sait ve 47 savaṣçı aṣiret reisleri de Diyarbakır’da 4 Eylül 1925’te idam edilmiṣlerdir. Yalnız Cibranlı soysuz ve hain binbaṣı Kasım serbest bırakılmıṣ ve ihanetine mükafat olarak kendisine Anadolu’da toprak verilmiṣtir.“ (KTD, sf.124)

Binbaṣı Kasım ihanet ettiḡi için, Baytar da savaṣtıḡı için ödüllendirilmiṣ.

Ali Cemal’in “gizli ödenek parasından yüklü harcamada bulunmasın”ı anlatır. Kendisinin çiftlik dıṣında ne aldıḡını yazmaz.

Hani Koçgiri direniṣini yönetmiṣti. Kürdistan bildirileri yazmıṣtı. Görüṣmelerde temsilci olmuṣtu. Hakkında idam kararı vardı.

Doḡrusu Kemalist rejim ne kadar kendini ṣaṣırmıṣ. Savaṣlar yönetmiṣ, örgütler kurmuṣ, idam cezasına çarptırılmıs birisini baṣ tacı yapıyor.

Uzlaṣmacı Hesen Xeyri’yi asıyor, savaṣçı Baytar’ı ödüllendiriyor.

Baytar’ın bir eli yaḡda, bir eli baldadır. Vali, komutanalarla içki alemlerinde gününü gün etmektedir. Türklere baṣka bir hikaye, Dersimlilere baṣka bir hikaye, Kürtlere baṣka bir hikaye anlatmaktadır. Kendi deyimiyle, “ipte oynayan cambaz”dır. (KTD, sf.130)

Baytar yeni görevine hızlı baṣlar.

İdamlık Baytar Ankara Yolunda

Efendilerine güven vermek için Dersim aṣiretlerini Ankaraya’ya, Diyarbakır’a götürmeye çalıṣır.

İlk yolculuk Ankara’yadır. Dediḡine bakılırsa, kervanı İbiṣ Zeki ayarlamıṣtır. Kendisinin rolü yoktur. Nedense Vali Cemal kendisini de heyete katmıṣtır.

Ankaradakiler bu gözü pek savaṣçıyı yakından tanımaya karar vermiṣlerdir.

Bazı aṣiret ileri gelenlerini de yanına alıp Ankara yoluna düṣerler. Bu heyetin bir adı da „saygı heyeti“dir. (KTD, sf. 138) Heryerde balolarla, ziyafetlerle karṣılanırlar. Ankara’da Meclis Baṣkanı Kazım Paṣa ile, İsmet Paṣa ile görüṣürler. Her ne kadar Seyit Rıza ve öteki liderlerin gelmemesi heyetin gücünü zayıflatıyorsa da, baṣta Baytar olmak üzere heyete, Gazi’nin ziyaretten duyduḡu memnuniyeti iletirler.

„Heyet Ankara’dan Dersim’e dönmüṣ, ben bir kısım arkadaṣlar ve vali Cemal Istanbul’a gitmiṣtik.“ (KTD, sf, 131) Bu arada Ankara’da Türkçülük, Istanbul’da Kürtçülük yapar. Kadri ve Cemil Paṣazadelerle gizlice görüṣüp, „Dersimlilerin Ankara Hükümetiyle siyasetin gereḡi yaptıkları ilṣkilerin gayesini açıkladım ve milli haklarımızın gerçekleṣmesi için sonsuza kadar çalıṣacaḡımıza dair Dersimliler adına Genel Merkeze bildirilmek üzere bir yazılı belge imzalayarak kendisine verdim.“ (KTD, sf130-131)

Ancak Anakara’da hangi belgeyi imzaladıḡını söylemez.

Türk rejiminin merkezi ile görüṣtüḡünde halá idama mahkumdur.

İdama mahkumdur, ama savaṣ kazanmıṣ komutan gibi karṣlanır.

Vali ve komutanlarla ortak geziler tertipler, özel görüṣmeler yapar.

Burada bir parentez açalım. Celal Bayar, Atatürk, Dersim’de milisleri dahi isimleri ile tanırdı, derken haksız deḡildir.

Ankara’da Koçan’a Karṣı Savaṣ Kararı Çıkar

Ankara ziyareti sonuçsuz kalmaz. Devlet Koçan’a saldırı kararı almıṣtır. ( Zazaca’da aṣiretin adı Qocan ya ki Qocu’dur) Dersim’i parça parça yutmak niyetindedir. Ziyarete katılan bazı aṣiretler milis olurlar. Kimisi tarafsız kalır. Koçan her yönden kuṣatılır.

Dersim’e Batıdan saldırıldıḡında Koçan geçilmez kaledir. Genelkurmay, “Öteden beri Dersim’in yenik olmayan aṣireti ve milli kahramanları adını taṣıyan Koçuṣaḡı” diyerek bunu kabullenmiṣtir. (Genel Kurmay belgelerinde Kürt İsyanları cilt. 1, sf. 259)

O günkü koṣullarda Kemalistlerin Koçan’ı tek baṣına yenmeleri zordur. Ya da büyük kuvvetlere ihtiyac vardır. Aḡrı’da Kürt Direniṣi baṣlamıṣtır. Bunun için askeri kuvvetlerin yanında yerli milislere de ihtiyac duyarlar. Çemiṣgezeg’in Kürt ve Türk köylerinden milisler toplarlar. Bunlar yetmez, Koçan’la çeliṣkisi olan bazı aṣiretleri de iṣbirliḡine katarlar. İṣbirliḡi yapan aṣiret reisleri Ankara heyetine de katılmıṣlardı. Milislik yapan aṣiretler kendilerine Baytar’ı komutan seçerler.

Aliṣer ve Baytar Karṣı Cephelerde

Aliṣer ve gurubu Koçgiri’den sonra uzun dönem Koçan bölgesinde kalmıṣlardır. Daha sonra Aliṣer arkadaṣları ile birlikte Seyit Rıza’nın yanına gitmiṣtir.

Anılarında, kendisini her vesile ile Aliṣer ile iliṣkilendirmek isteyen Baytar, 1926’da Aliṣer’in de içinde olduḡu Koçanlılara karṣı savaṣmıṣtır.

Vali Cemal, Baytar’ı da yanına alıp Pulur’a gelir. Munzur gözelerinde aṣiretlere

Koçan’a karṣı savaṣ için yemin ettirmek ister. Bazı aṣiretler iṣbirliḡine yanaṣmazlar. Gönülsüzdürler. 24 saatlik zaman isterler. Sonunda bazıları milisliḡi kabul eder.

Baytrar’ı dinleyelim:

“… Vali Cemal benim kendisinden ayrılmama fırsat vermiyordu ve ben de ṣüpheye meydan vermemek için kendisinden ayrılamıyordum.

Kürtler (Dersimlileri kastediyor-benim notum), Koçan aṣireti cezalandırıldıktan sonra, diḡer aṣiretlerin de birer bahane ile aynı sonuca getirileceklerini tamamen sezmiṣlerdi. Antlaṣma için istenilen yirmi dört saatlik izinden gaye, bir red cevabı vermek için deḡil, Koçan aṣiretine yardım için gereken araçları temin etmekti. Bu araçlar, istenilen müddet zarfında saḡlandıktan sonra, Koçan aṣiretinin cezalandırılması savaṣına katılacaklarına dair vali Cemal’a uygunluk cevabı verilmiṣti. Bu cevapta ṣu ṣartlar ileri sürülmüṣtü:

Ovacıklıların tutacakları cepheye Türk askeri gönderilmemesi….

Ovacık cephe komutanlıḡının, benim sorumluluḡuma verilmesi….

Ali Cemal….. ileri sürülen ṣartları kabul etti.” (KTD, sf. 133)

Baytar burada dolaylı da olsa askeri kimliḡini açıklamaktadır.

Dersimlilere karṣı Türkler adına cephe komutanı olduḡunu söyler, ama yaptıkları konusunda ketum davranır.

Baytar, “Vali’nin tekliflerine karṣı gelmemek planımız gereḡinden idi” (KTD, sf. 132) diyerek Vali’nin teklifleri doḡrultusunda çalıṣtıḡını da itiraf ediyor. Kim kendisine demiṣ, git Vali’nin emrinin altında çalıṣ. Bu „planı“ kiminle yapmıṣ. Vali’nin her emrini yerine getirmiṣ mi, ya da baṣka hangi emirler almıṣ, bunları yazmaz. Aslında, bu itiraf çok taraflı çalıṣtıḡının da kabulüdür.

O’nun yardım-mardım hikayesi palavradır. 1926’da milisler eliyle Koçan köyleri yakıldı. Mallarına el konuldu. İnsanlar katledildi. Baytar’ın yer aldıḡı kuzey gurubu, güney’deki Kürt ve Türk milisleri kadar baṣarılı olamadılarsa da, zor anlarda, kuzey geçitlerini tutarak aṣiretin hareketini sınırladılar. Koçanlıları çembere aldılar.

Genelkurmay belgelerinde Baytar’ın komutanlıḡını yaptıḡı kuzey milisleri hakkında bazı bilgiler var.

„ 11 Kasım günü, Erzincan müfrezesi ile emrine verilmiṣ bulunan Ovacık milisleri saat 12.00’de Bresor( doḡrusu Barasor’dur-bn) gediḡi ile Deveboynunu herhangi bir direnme ile karṣılaṣmadan iṣgal ettiler. Saat 15.00’de Ovacık milisleri Yılan

daḡının en doḡusundaki Zirveyi, 11. Alaydan iki makinalı tüfekle takviyeli bir bölük de, Yılan daḡının kuzey ve doḡusundaki tepeleri iṣgal ettiler. Bu suretle Üç tepelerle Karatepe arasında irtibat saḡlanmıṣ oldu. 10. ve 13. Alayların Kurudere ve uzanımını iṣgal etmesiyle, asiler dar bir sahaya sıkıṣtırılmıṣ oluyordu.“ (Genel Kurmay Belgelerinde Kürt İsyanları.Cilt.1, sf. 254)

Koçan saldırısı Eylül’de baṣladı, Aralık’a kadar devam etti. Koçanlılar kahramanca direndiler. Köyleri yakıldı, mallarına el konuldu, ama yenilmediler.

Genelkurmay’ın açıkladıḡı rakamlara bakalım.

„Koçusaḡı tedip harekátının baṣlangıcından bu yana, Kuzey Cephesi Birliklerinden (10., 13. Alaylar), bir subay, 31 er sehit, bir subay, 53 er yaralı verilmiṣ, ayrıca 10 er de kaybolmuṣ ve buna karṣılık asilere bir hayli zayiat verdirilmiṣ ve 1084 küçük baṣ, 342 büyük baṣ hayvan ganimet alınmıṣtı.“ (adı geçen eser, sf.261)

Bu rakamlar da tümüyle doḡru deḡil. Çatıṣmalarda milislerden de ölenler ve yaralananlar var. Genelkurmay, onları „kayıp“tan saymıyor. Koçanlılar ise ölülerini iṣgal kuvvetlerine vermediler.

Saldırının amaclarından birisi de ganimet elde etmekti. Bunu da itiraf ediyorlar.

Koçan iṣgal harekátını daha sonra Van’da 33 Kürt köylüsünü kurṣuna dizmekle tanınan Mustafa Muḡlalı ve Vali Ali Cemal yönetti. Baytar, siyasi olarak Vali’ye, askeri olarak Mustafa Muḡlalı’ya baḡlıydı..

Koçanlılar ise Qopo Usên, Nuro, Sêtxan Aḡa, Hemed Aḡa, İbraimê Ebıli, Sıleman Aḡa, Koçgiri Gurubunun baṣında da Aliṣer’le birlikte direndiler.

Baytar, Aliṣer’le karṣı cephelerde savaṣtıḡını yazmaz.

Nuro Asılıyor

Baytar saldırıdan sonra Elazıḡ’a döner.

Koçan’a karṣı askeri baṣarı elde edememiṣlerdir.

Eski yola, görüṣme adı altında aṣiret reislerine tuzak kurarlar.

Koçan’ın önderlerinden Qopo Usên’in abisi Nuro’yu görüṣme tuzaḡına düṣürüp tutuklarlar.

Elazıḡ’da mahkemesi yapılır.

Mahkeme’de Diyap Aḡa’nın oḡlu Veli Aḡa Nuro’ya karṣı şahitlik yapar. Burada aḡıza alınmayacak hakaretlerde bulunur. Nuro 1927’de Elazıḡ’da asılır. (Bu tarih tam net deḡil. İdamın 1928’de olduḡunu söyleyenler de var.)

Aynı yıl Veli Aḡa Çemiṣgezek’de Qopo Usên kuvvetlerince öldürülür.

Veli Aḡa 1926’da Baytar’la beraber Ankara giden Saygı Heyeti’nin içindeydi. Koçan’a saldırı baṣlayınca milislik yapan aṣiretleri örgütlemede öne çıkmıṣtı.

Ankara ziyareti, Koçan saldırısı, bazı aṣiretlerin milislik yapması, Baytar’ın milis kuvvetlerine komutan seçilmesi, Nuro’nun asılması birbirine baḡlıdır..

Nedense, Baytar bunlardan bahsetmiyor. Hatırlamak istemiyor. Belki de, yazarsa kendi rolü de belli olur diye unutmak istiyor.

Baytar’ın Hatıratım’ına notlar düṣen Mehmet Bayrak’da „olayı bilmiyor“.

Ankara kafilesinin toplu bir fotaḡrafı da kitapda var. M. Bayrak resimdekileri tanıtırken, Baytar için, „Seydan aṣireti umumi mümessili Dr. Nuri Dersimi.“ (Hatıratım, 55 nolu dipnot, sf. 233) diyor.

Baytar’ın böyle bir sıfatı yok. Ankara kafilesine katıldıḡında idama mahkumdur. Ama

çiftlikle ödüllendirilmiṣtir. Devlet memurudur. M. Bayrak biliyorsa, Baytar’ın „umumi mümessili“ diye gösterdigi Seydan aṣiretini bize anlatmalıdır.

Qocu, Khewu, Khalu, Mexsudu, Arslanu aṣiretlerinin de içinde olduḡu bir gurub aṣirete toplu olarak Seydan aṣireti denilir. Bu, aṣiretler arasındaki baḡı, akrabalıḡı analatan geleneksel anlatıma dayandırılır. Baytar Nuri’nin bu aṣiretlerle herhangi bir iliṣkisi yoktur. Zaten Ankara dönüṣü Koçan’a karṣı savaṣa katılmıṣtır. Devlet adına komutandır. Böyle birisi nasıl Koçan’ın da içinde olduḡu aṣiretlerin „umumi mümessili“ olabilir.

Baytar Elçiliḡe Devam Ediyor

Dersim’e karṣı hazırlıklar devam etmektedir.

Son saldırıyı yapmak için zamana ve örgütlenmeye ihtiyaçları var.

Umumi Müfettiṣlikler kurulmuṣtur. Umumi Müfettiṣ bir nevi sömürge valisidir. Dersim, Birinci Umum Müfettiṣlik bölgesine dahil edilmiṣtir.

Aṣiretleri oyalayıp, Dersim’i içten parçalamanın yollarını arıyorlar. Aynı zamanda Dersim’i yakından tanımak için her alanda istihbarat çalıṣmalarına hız verdikleri anlaṣılıyor.

Birinci Umum Müfettiṣ, Elazıḡ Valisi Ali Cemal’i Dersim’e gönderiyor. Seyit Rıza ile görüṣmek istiyor. Seyit Rıza görüṣmeyi kabul ediyor. Baytar da gidiyor. O, her ne kadar Seyit Rıza istedi diyorsa da, devlet görevlisidir, bir nevi „devlet temsilcisi“dir, görüṣmelerde bulunması gerekiyor.(KTD, sf. 137)

Anlaṣılan Seyit Rıza’yı kandıramıyorlar. 1929’da Umum Müfettiṣ İbrahim Tali, Baytar’ı Diyarbakır’a çaḡırıyor. Kendisine Özel İdare’den 570 Lira veriyorlar. O, bunu „bir alacaḡı“ı yapıyor. (KTD, sf. 138)

„Yola çıktım. Diyarbakır’a vardıḡımda İbrahim Tali’ye misafir edildim”. (age, sf. 138)

Önemli adamdır. Kendisini hep valiler, paṣalar misafir ediyor. Umum Müfettiṣ kendisine Dersim hakkındaki istihbarat raporlarını okuyor. Boṣ yere okumuyor.

“Siz Dersim’in aydın ṣahsiyetlerinden birisi olduḡunuzdan, sizi Dersim’e göndereceḡim, orada bölgeniz halkı ile iliṣki kurarak bu meseleler hakkında fikir ve amaçlarının ne olduḡunu bana bildirmelerine aracılık etmenizi memleketinizin geleceḡi adına sizden beklerim dedi.

Bu teklifi kabul ettim ve İbrahim Tali’den ayrıldım.“ (age, sf. 139)

Artık Umum Müfettiṣin temsilcisidir. Aṣiret reislerini Diyarbakır’a taṣır. Hozat’dan Müfettiṣe telgraf çeker. Bazı aṣiret reislerini de yanına alıp Müfettiṣin huzuruna çıkarlar. Heyet olarak müfettiṣle görüṣürler. Baytar, aynı aksam Müfettiṣle tek baṣına görüṣür. Baytar’ın anlattıklarına bakılırsa Seyit Rıza hakkında konuṣurlar.

Ertesi gün veda ziyaretine giderler. (Ne büyük aṣk, mutlaka ayrılırken Baytar’ın gözleri yaṣarmıṣtır). Heyetteki her kiṣiye biner lira verilir. Seyit Rıza’ya da iki bin lira gönderilir. Kendisine ne kadar verildiḡini yazmaz. (sf. 140)

Sivas Yollarında

Güya Baytar hakkında idam kararı vardır.

Nedense kimsenin aklına gelmemektedir. Gerçi, O’nu Elazıḡ’a çaḡıranlar, „hiç bir sorgu ve sorumluluḡa uḡratılmayacaḡı“ nı, „yakın zamanda bu duruma dair özel bir karar dahi çıkarmaya söz„ vermiṣlerdir. (KTD, sf. 129)

Sorgu-suale uḡramaz, ama özel karar da çıkmamıṣtır.

Atına biner. Kimseye haber vermez. Sivas yollarına düṣer.

„Sivas merkezinde idim, adlarını saklı bırakacaḡım Kürt aydınlarıyla görüṣmeye baṣladım. Bu arada hakkımda gıyaben verilen karara itiraz ederek yüzüme karṣı muhakemenin yapılmasını istedim. Aleyhimdeki gıyabi hükmün çıkmasından sonra, bir çok af kanunları çıkmıṣ ve mesele zaman aṣımına uḡramıṣ olduḡundan dolayı, yüzyüze yargılama yapılmasına gerek görülmediḡinden mahkemeden buna dair bir karar sureti aldım“ (KTD, sf. 148)

Ne güzel hikaye etmiṣ.

Acaba Aliṣer’in davası niye “zaman aṣımına” uḡramıyor?

Hangi „af kanunu“ çıkmıṣ?

Hesen Xeyri niye asılıyor?

Nuro niye asılıyor?

İstiklal Mahkemeleri denilen ölüm mahkemelerinde insanlar Türkçe bilmiyor diye idam ediliyorlar.

Savaṣlar yönetmiṣ Baytar Nuri’nin davası bir gecede zaman aṣımına uḡruyor.

Gerçekte ise O’nu Elazıḡ’a geri çaḡırdıklarında „özel bir karar“ çıkaracaklarına dair söz vermiṣlerdi. Sözünü tutmuṣlar. Belki de bu kararı geciktirerek Baytar’ı istedikleri gibi çalıṣtırmıṣlardır.

Sivas’tan Elazıḡ’a dönerken yine tutuklanıyor. Yine bırakılıyor. Elazıḡ’a gönderiliyor. Güya savcılıkta sorgulanıyor. Bırakılmasına karar veriyorlar. Kendisinden dinleyelim:

„Genel Müfettiṣlik, Seyit Rıza’yı teskin etmek amacıyla savcılıḡa gönderdiḡi gizli bir emirle, iṣe kanuni bir merasim süsü vererek, sorumsuzluk kararıyla bırakılmamı emretmiṣ ve durum Dersimlilere dahi bildirilmiṣti.“ (KTD, sf. 155)

Baytar’ı hep gizli bir el koruyor. Önce tutukluyor, sonra serbest bırakıyor. Her vesileyle de Dersimlilere haber veriyor. İṣe „kanuni bir süs“ vermeyi de unutmuyorlar. Amac, Baytar’ın durumunun açıḡa çıkmasını engelemek ve Dersimlileri ṣüphelendirmemektir.

Dersim Karıṣınca Baytar Ankara’ya Sıḡınıyor

„1932 yılı ortalarında Dersim’de yine kaynaṣma baṣlamıṣtı. Her ihtimale karṣı tedbirli bulunmak için Ankara’ya gitmek zorunluluḡunu duydum.“ (KTD, sf. 157)

Baytar’ın dediklerine ne demeli, neresinden baṣlamalı.

Kendisini Seyit Rıza’nın temsilcisi, Dersim’in savunucusu ilan ediyor, Dersim’de kaynaṣma olunca, Dersim’e deḡil, Anakara’ya gidiyor. Artık hakkındaki idam kararını da kaldırmıṣlardır. İyice göze girmek, güven vermek istiyor. Belki de Ankara yönetimine doḡrudan rapor veriyor. Her ne kadar „vazifeye tayin“ için gittiḡini söylüyorsa da inandırıcı olamıyor. Ankara yolculuḡunun asıl gayesi „Dersim’deki kaynaṣma“dır. Ankara’ya gitmiṣken, Ṣurayı Devlet’den aklanmasına dair yeniden karar çıkartıyor. Ṣurayı Devlet oy birliḡi ile, „zaman aṣımına uḡramıṣtı, „her nasılsa idam hükmü yüzüne karṣı okunmamıṣtır“ gerekçesi ile „giyabi kararın ortadan kalktıḡı“ sonucuna varıyor. (KTD, sf. 158)

Baytar; emrine girdiḡi Kemalist rejimin kullandıḡı insanları da ortadan kaldırdıḡını biliyor. Bildiḡi için, büyük yerden, Anakara’dan güvence arıyor.

Baytar ın, Diyarbakır-Elazıḡ-Ankara arasında mekik dokuduḡu yıllar, Kemalist rejimin Dersim’in ölüm fermanını verdiḡi yıllardır. Kemalist rejim son darbeyi vurmak için siyasi, idari, askeri hazırlıkları yapmaktadır.

Baytar yönünü Dersim’e deḡil, Ankara’ya çevirmiṣtir.

Zaten O, yıllar önce kendisi için „Dersim’de can güvenliḡi“ kalmadıḡı sonucuna varmıṣtı. (KTD, sf. 129) Belki de durumunun açıḡa çıkmasından korkmuṣtu.

Baytar Suriye’ye Çıkıyor

Dersim’e karṣı topyekun saldırı baṣlamıṣtır.

Köyler bombalanıyor, yakılıyor. Dersim askeri abluka altındadır. Türk parlementosundan ölüm emri, „çıbanı kesin“ emri çıkmıṣtır.

Baytar, Elazıḡ’dadır.

Türk rejiminin ne yapacaḡını yakından biliyor. Anlattıklarından anlaṣılıyor ki, O’nu kullananlar, kendisine güvenmemektedirler. Belkide 1926’da olduḡu gibi doḡrudan savaṣa katmak istiyorlar.

Çareyi kaçmakta bulur.

“Milletin karṣı kaldıḡı feci durumu dünya kamuoyuna bildirmek gerekiyordu. Bu nedenle , bu ödevi üzerime almayı kendime bir borç bildim ve 11 Eylül 1937’de Türkiye sınırlarından dıṣarı çıktım” (KTD, sf. 194)

Karar kendisine aitdir. Baṣka bir yerde de, Seyit Rıza’nın kendisine „her ihtimale karṣı Türkiye dıṣına çıkmasını“ söylediḡini yazıyor. (KTD, sf. 177)

Baytar 11 Eylül 1937’de Suriye’ye çıkıyor.

1937 yazında Sahan Aḡa Türk idaresi tarafından satın alınmıṣ milisler eliyle öldürülüyor.

Aliṣer ve Zarife katlediliyorlar.

Usenê Seydi, Cıbrail Aḡa, Fındık Aḡa’nın da içinde olduḡu çok sayıda Dersim lideri Elazıḡ’da esirdirler.

Seyit Rıza görüṣme tuzaḡına düṣürülerek 10 Eylül’de Erzincan’da tutuklanıyor.

Türk İstihbaratıyla İliṣkisi Devam Ediyor

Suriye’ye çıktıktan sonra da Türk istihbarati ile iliṣkisini koparmıyor.

Baytar Nuri Suriye’den Ürdün’e geçiyor. Ürdün’de Türk konsolosu Celal Karasapan kendisiyle iliṣkiye geçiyor. Türkiye’ye dönmesini ve Kütahya’ya yerleṣmesini öneriyor. Anlaṣılan, Baytar artık Türklere güvenmiyor. Yine de durumu idare ediyor. Hatta kendisini Kütahya’ya çaḡırdıkları için teṣekkürlerini iletiyor. Yıl 1939’dur.

Türk Baṣkonsolosu, „ama bundan sonra dıṣ devletlerle ve özellikle Ermeni Taṣnaklarla iliṣki kurma“ diyerek öḡütte bulunuyor. (Hatıratım, sf. 200-204)

Baytar, bu görüsmeleri Ürdünlüler istiyor diye yaptıḡını söylüyor.

Celal Karasapan’la iliṣkisini bitirmiyor.

Suriye vatandaṣlıḡına geçince konsolosla yeniden görüṣüyor. Konsolos, „Suriye uyruḡuna geçiṣini tenkit“ ediyor. Çok nazik bir iliṣki.

Türk istihbarati ile ilişkisi hakkında fazla bilgi vermiyor. Sadece takip edildiḡini söylüyor.

İliṣkisini koparmadıḡını dolaylı olarak itiraf ediyor. “.. Idlib’de vazifede iken Mustafa katip ismindeki bir Türk casusu da gelip gitmekte iken bir gün yanımdan azarlayarak kovmuṣtum.” (Hatıratım, sf. 215)

Bu gelip gitmelerin nasıl baṣladıḡını, bu iliṣkinin hangi amaçla sürdürüldüḡü hakkında bir ṣey söylemiyor.

Çok taraflı çalısmayı meslek edinmiṣ Baytar uzun yıllar Türk kartını da yedekte tutuyor.

Dersim Ne İstiyordu?

Dersim ne istiyordu? Niçin direniyordu.

Dersim’in de facto özerkliḡi vardı.

Bu özerkliḡin yapısı, alanı daralıp geniṣlese de, Dersim bir nevi iç islerinde özerkdir. Devletin belli merkezlerde kurumları vardı. Az sayıda da olsa askere de gidiyorlardı. Devlet, tam istediḡi gibi olmasa da vergi de topluyordu. Ama devletin hükmü sınırlıydı.

Osmanlının son döneminde baṣlayan ve Cumhuriyet’le birlikte devletin temel özelliḡi haline gelen merkezileṣme, mutlak idare, Dersim’in statüsüyle çeliṣiyordu. Cumhuriyet merkezileṣmeyi ırkçı bir milliyetçilikle birleṣtirince, Dersim, devlet için çıban oldu.

TC.’ni kuranlar ilk günden itibaren, Dersim’i „sorun“ olarak gördüler.

Dersim, statüsünü korumak istiyordu, devlet, Dersim’i tasfiye etmek istiyordu.

Baytar Nuri, Dersim’i anlatırken yanlızca kendisine hayali payeler biçmekle kalmıyor, Dersim’in isteklerini de keyfine göre deḡiṣtiriyor.

Baytar’ın iddiasına göre, Seyit Rıza kendisine „imza benim, fakat umum Dersim namına sana selahiyet veriyorum. Her ne suretle yazarsanız, yazınız“ demiṣtir. (Hatıratım, sf. 112)

Birincisi Seyit Rıza, Dersim’in saygın liderlerinden birisidir. En azından ittifak yaptıḡı aṣiretlere sormadan, onların onayını almadan Dersim adına kimseye yetki vermez.

Dersim’in iç hukuku vardır. Hiç bir aṣiret kendisini tek baṣına Dersim’in sahibi

görmez. Dersim’i Dersim yapan ana özelliklerden birisi de O’nun çoḡulcu yapısıdır. Dersim de ileri çıkmıṣ, saygı duyulan, manevi aḡırlıḡı olan liderler vardır.

Ama Dersim’in tek bir lideri yoktur.

İkincisi, Dersim’de hükümete telgraf çekildiḡinde, talepte bulunulduḡunda bir aṣiretin deḡil, mümkün mertebe çok sayıda aṣiretin imzası atılır. Hiç bir aṣiret, kendisini devletin tek hedefi haline getirmek istemez.

Dahası, bu durum Koçgiri Direniṣi’nin yenilgisinden sonra gündeme geliyor. Dersime sayıları bini bulan kitle sıḡınmıṣtır. Dersim, Koçgirilerin yurduna dönmesi için hükümete baskı yapıyor. Ben, bu yazıṣmaların(Koçgirilerin geri dönmesi ve cezalandırılmamaları ile ilgili) tek baṣına Baytar’a verildiḡini de inandırıcı bulmuyorum. Zira, aynı dönemde Aliṣer’de ordadır. Koçgiri ileri gelenleri de ordadır.

Belki de, Baytar devletle olan iliṣkisinden dolayı bir nevi „aracı“ olmuṣtur.

Biliniyor, Baytar Nuri 1921-26 arası Dersim’de kalıyor.

Türk Hükümeti kendisini göreve çaḡırınca da Elazıḡ’a dönüyor.

Devlet memurudur. Dersim’e ya Vali’nin elçisi, ya Mustafa Muḡlalı’nın komutanı, ya Birinci Genel Müfettiṣ İbrahim Tali’nin görevlendirmesi ile geliyor. Eḡer temsilci sayılırsa, devletin temsilcisidir. Devlet denetimi ve yönlendirmesi altında Dersim’e karṣı görevlidir.

Her ne kadar bu durumu gizlemek istiyorsa da verdiḡi ip uçları, kendi anlattıḡı hayat hikayesi bunun kanıtıdır.

Baytar Suriye’ye çıkınca Dersim adına yabancı devletlere açıklamalarda bulunur. Yazdıḡı ṣikayetnamenin altına da Dersim aṣiretlerinin isimlerine yazar, imzalar. (KTD, sf. 194-197)

Bir baṣka bildirinin altında ise, Dersim Generali Seyit Rıza’nın ismi var.

Bildirin tarihi 30 Temmuz 1937’dir.

Bu bildiriyi muhtemelen Xoybun yazmıṣtır. Bildirinin dilinden anlaṣılıyor. Dersim’in sorunlarından çok, Kürt milli davası gündeme getirilmiṣ. Dersim direniṣi vesile edilerek, Kürtlerin istekleri uluslararası komuoyuna iletilmiṣ. Bildirinin yapay olduḡu Seyit Rıza’ya verilen ünvandan da anlaṣılıyor.

Dersim’de General unvanı yoktur.

Seyit Rıza da dahil hiç bir Dersim savaṣçısı, Dersim lideri kendisine general diye bir sıfat takmaz, kullanmaz.

Dersimliler aṣiretleri adına konuṣurlardı. Ortak açıklamaların altında da aṣiretlerin imzası olur.

Baytar Nuri, bir zamanlar Ankara’dan Istanbul’a gidiṣinde Kürdistan Teali Cemiyeti’nden Kadri ve Cemilpaṣazedelerle görüṣmüṣ ve onlara „Dersim adına belge imzalamıṣ“tı. Dersim yanarken, Xoybun’da kendi propagandasını yapmıṣtır.

Baytar, bildirileri ben yazdım demesine raḡmen, bu bildiriler esas alınarak Dersim’e kimlik biçilmekte, yakın dönemin, henüz canlı ṣahitlerin yaṣadıḡı bir dönemin olayları Dersim’in aleyhine çarpıtılmaktadır.

Baytar kendisi de Dersim’in ne istediḡini satır aralarında yazmak zorunda kalıyor.

„Seyit Rıza ise, general Alpdoḡan’a; Dersim hakkındaki kanunun kaldırılmasını ve Dersim için özel ve milli hakları temin eden seçkin bir idarenin oluṣturulmasını istiyordu.“(KTD, sf. 178)

Dönemin gazetelerinde de Dersim’in talepleri çarpıtılarak da olsa yer alıyor.

18 Haziran 1937 tarihli Tan Gazetesi’nde Dersim Terakki Yolunda diye bir haber var. Haberde Dersimlilerin bir „talep listesi“ gönderdikleri söyleniyor.

„Dersimli beyin yeniden fesat kaynatarak, memleketin huzur ve sükúnunu bozmıya kalktıḡı haberi, evvelá Elázize, oradan Ankara’ya geldi. Dersimli sergerde, üstelik bir de talep listesi göndermiṣti. Yol, köprü, mektep, kıṣla, karakol, vergi, memur, hükúmet teṣkilátı istemiyordu. Kendisi yerinden oynatılmayacak, siláhı alınmayacaktı.“

Bu istekler çok açıktır.

Bu Dersim’in Özerkliḡidir.

Dersim’in yazılı olmayan özerklik statüsüne son veren Tunceli Kanunu’nun reddidir.

Tarihine Sahip Çıkmayan, Geleceḡine Sahip Çıkamaz

Ülkesi iṣgal edilmiṣ, ulusal özgürlüḡü gasp edilmiṣ halkların tarihi de gasp edilmiṣtir.

İnkar edilmiṣ, iṣgalciler lehine deḡiṣtirilmiṣ tarih, bugünü ve geleceḡi de ipotek altına almaktadır.

Dersimliler dıṣardan yazılmıṣ tarihin yerine, kendi tarihlerini yazmaya baṣladılar. Daha çok 1937-38 Jenosid sürecini inceleyen, araṣtıran çalıṣmalar var. Dönemi yaṣamıs insanlarımızın anlatımları var. Bunların bir kısmı yayınlandı.

Yayınlanan çalıṣmalarda Seyit Rıza’nın da hayatı, mücedelesi anlatılıyor.

Bu belge türü kitaplardan birisi de Cemal Taṣ’ın Roê Kırmanciye isimli uzun röportajı. Kitap asırlık çınar Hesen Aliê Sêy Kemali’nin anlatımlarına dayanıyor. Dersim’i öḡrenmek isteyenler, anlamak isteyenler bu kitabı mutlaka okumalıdırlar.

Hesen Aliê Sey Kemali Seyit Rıza’nın aṣiretinden. Yakın köylüsü. Akrabası. Rus iṣgali döneminden itibaren olayların içinde. Seyit Rıza’yı, ailesini, yaṣamını günü gününe biliyor. Sadece bir anlatıcı deḡil. Anlattıklarını görmüṣ, yaṣamıṣ biri. Bu kitapta da Baytar yok. O’nun çizdiḡi tablo yok.

Baska röportajlar var. Xıdır Aytac’ın, Hüseyin Çaḡlayan’ın, hatta her vesile ile Baytar’ın dediklerini bir mürit gibi tekrarlayan Munzur Çem’in röportajları var.

Dersimlilerin kendi anlattıkları tarihte Baytar yok. Kimse O’nu hatırlamıyor. Dıṣardan birisi. Devlet adamı. Dersim’in hikayesinde olumlu anlamda bir rolü yok.

Ama O’nunla birlikte Dersim’e gelen ve katledilene kadar Dersim’de yaṣayan, mücadele eden Aliṣêr’in adı da var, sanı da var.

Baytar Nuri’nin yazdıklarına, çizdiḡi senaryoya bir de bu açıdan bakılmalıdır.

Dersim’in doḡal yapısından, tarihinden, kimliḡinden rahatsız olanlar, bu çalıṣmaya da „Baytar Nuri’ye dil uzatılıyor” diye saldıracaklar.

Boṣuna yorulmasınlar, tarihimizi, kimliḡimizi birileri rahatsız oluyor diye savunmaktan vazgeçmeyiz.

Son söz yerine, 1996’da Dersimlilerinde içinde yer aldıḡı bir gurup Zaza aydınının çaḡrısını anıyorum.

„Tarihimizi, insancıl kültür ve geleneklerimizi kimse kendine mal edip, gasp edemez. 1918-21, 1925, 1937-38 direnişleri özgürlük mücadelemizin tarihidir. Tarihimiz başkaları tarafından yazıldı ve bizden çalındı. Geri istiyoruz. Türk milliyetçiliğinden devr alınan sahte tarih yazımına son verilmelidir.“ (Serbestiye’nin Kuruluş Bildirisi)

Sait Çiya / Haziran 2011

Kaynaklar: Piya Forum ve Dersim Zaza Platformu

Dersim’de Seçimleri DDHD Neden Kaybetti...?

Ali TACAR*

30 Marttaki Seçimlerde DDHD'nin desteklediği  Tunceli Bağımsız Belediye Başkan Adayı

Her örgütlü gücün kendi iradesiyle özgürce, örgütlenme, propaganda ve kitlelerle buluşma hakları vardır.

Veya başka örgütler, partiler ve kurumlarlarla ortak hareket etme haklarını kullanırlar. Bu tamamı ile bu yapı ve  kurumların özgür iradesine bağlıdır. Hiç bir parti ve  kurum neden ortak hareket ediyorsunuz veya neden bizlerden bağımsız örgütlenme ve çalışma yürütüyorsunuz diye sorgulanamaz, suçlanamaz. Söyledigimiz gibi, parti ve örgütlerin kendi tassaruflarındadır.

Tabiki eleştiri, öz-eleştiri hakları her zaman saklı olmak koşulu ile. Ancak ne yazık ki, eleştiriyi bile düşmanlık olarak algılayan bir çok yapı ve parti var. Bu kurum ve partilerin siyasi görüşlerinin kof ve eleştiriler karşısında gerileyip yıkılmasından kaynaklıdır.

Dersim’deki yerel seçimleri de bu gözlemle değerlendirmek gerekir.

Yapılan “ittifak” görüşmelerinde eşit koşullar yaratılmadığından veya yaratamadığımızdan kaynaklı, seçim politikasında bir çok parti ve kurumlardan ayrışmak zorunda kalmışız. Bu tamamı ile ilkesel ve siyasi bakış açımızla bağlantılı bir durumdur. Temel olarak, Dersim’in geleceği inşaasında, program ve yönetmelikte ayrışma olarak anlaşılmalıdır.

Başından itibaren, hiç bir parti bizim bağımsız adaylaşmamızı saygıyla karşılamamış, aksine kendileri gibi ram olmamız istenmiştir. Kendi ilkesizliklerine ortaklaştırmak için her türlü basınç uygulamışlarsada başarılı olamamışlardır.

 ÖDP bile Dersim’de bağımsız irade gösterememiş, adaylık müracaatlarını red ettiği gibi, DDHD ile ortaklaşmamak için kırk takla atmıştır.

 DDHD’de Halk Cephesiyle yürütmüş olduğu ittifak görüşmelerinde, gerekli olan ortaklaşmayı yaratamadıklarından, mevcut durum saygıyla karşılanmış, seçimlerde anti-propagandaya dönüşmeden  ilkesel bir duruşla sonlandırılmıştır.

Geleneği doğru tahlil edip uygulamaya koymamız bazılarını rahatsız etsede, büyük bir başarıdır.

Ortak hareket etmenin temel ölçütü, ortak iradeyle adaylaşma olmalıdır. Hiç bir parti ve kuruma danışılmadan aday dayatılması kabul edilemez bir tutumdur. Bu sonuç bile başlı başına ayrı ve bağımsız hareket etmeyi gerektirir.

Her partinin seçimlere katılma, pasif katılma, tarafsız kalma veya boykot etme  hakkı vardır. Ancak hiç bir jantajı kabul etmezler. Adaylarını tek başına belirleyip, diğer Devrimci güçlere dayatma hakları yoktur. Tek başına seçime katılacaklarsa adaylarının kendileri tarafından belirlenmesi en doğal hakları; ancak adaylarını tek başına belirleyip, diğer güçlerin kendilerinin yedeği konumuna getirilmesi doğru ittifakın temellerini sarsar.  Dersim’de yaşananlarda bunlardan ibarettir.

“Devrimci Güç Birliği” adı altında, diğer güçlerin iradeleri kırılmış, burjuva partilerinin kazanması gerekçe gösterilerek BDP etrafında zorunlu destekleyici konumuna düşürülmüşlerdir.

Özgür Gelecek veya İşci Köylü, Nazımiye üzerinden teslim alınmış  "Devrimci Güç Birligine” bayraklarıyla da olsa  dahil olmuş. Burada önemli olan, geleneğin taktik bir meselede bile ortaklaşmaması Dersim Halkı tarafından eleştirilmiştir. BDP’lilerin veya “Güç Birliğinin” kamuoyuna Partizancılar da birleşti propagandasına malzeme olmuş, seçim çalışmalarımızı olumsuz etkilemiştir. Önemli çalışmalarımız bu sorunlarla cebelleşerek geçmiştir.

Seçimlerde kazanmak esasda olsa, ilkesel duruş sergilemek dahada esastır.

Kazanmak için her yolu mübah gören pragmatizm sayısal oylama üzerinde çoğunluk elde etmiş olsada, esasında kaybetmiştir.

KILIÇDAROĞLU Faktörü; Mevcut 10 Yıllık Belediye icraatlarının bile eleştirisini yapamadığımız bir zemin yaratmış. Çarpık kentleşme ve beton yığını haline gelen Dersim, yeterince yerel yönetimler üzerinden  gündeme getirilememiştir. Gerekçesi CHP mevcut durumdan faydalanıp çelişkileri lehine dönüştürmesinden korkulmuştur. CHP’yi sözümona Dersimli “aydın ve yazarlar” adına destekleyen şovenistlerin açıklamaları, başkan adayı ve meclis üyeleri rant ve Aşiret bloğundan açığa çıkması tüm okların CHP’ye yönelmesine neden omuş; Dersim’de CHP’nin geri kadrosunun kazanmaması için toplumda bir konsesüsün oluşmasına gerekçe olmuştur. Sosyalist-Halkçı programın  kazanması gerekirken, psikolojik üstünlügü elinde tutan “güç birliği”nin hanesine oy olarak devşirilmiştir.

 CHP‘de siyaset yapan yerel politikacılar, Kılıçdaroğlu’nu seçimlerde yenilgiye uğratmak için, DDHD’nin güçlü olması halinde DDHD’ye, BDP’nin güçlü olması halinde BDP’ye yükleneceklerini açıktan ifade ediyorlardı. Amaç Kılıçdaroğlu’nu merkezden atadığı aday üzerinden vurmaktı. Burada düşmanımın düşmanı dostumdur ilkesinden hareket edilmiş, bu durumda psikolojik güç potansiyelini elinde tutan BDP’ye yaramıştır.

2009 yılında yaşanan seçim gerilimlerinin tekrar edilmemesi yönündeki ortak mutakabat sözde kalmış; DDHD (Dersim Demokratik Halk Dayanışması) bu mutabakata sonuna kadar ilkesel olarak disiplinli bir şekilde uymuşsada, “Güç Birliği” bu durumu fırsat bilerek, bizi pasifleştiren kendilerinin atıl duruma gelmesine neden olmuştur. İlkesel davranmayıp, mevcut duruma fırsatçı yaklaşmışlardır.

Bu da yetmemiş, seçmen kitlemiz “vadi” üzerinden etkisiz hale getirilmeye çalışılmış; seçilecek olanlar dahil “Vadiye Davet” edilerek 2009 yılından daha vahim gerilime zemin hazırlamışlardır. Esasında “güç birliğinin” olaya müdahale etmesi gerekirken ya bilmiyoruz yada duymadık gibi söylemlerin arkasına sığınarak, mevcut durumu lehlerine kullanmışlardır. Kraldan daha kralcı davranarak durumu sahiplenmişlerdir. Konuyu gündemleştiren milletvekili büyük bir taciz altında tutulmuş, mevcut durum eleştirilmesi gerekirken, milletvekili “ajanlığa soyunmuş” gibi suçlamayla mevcut durumun meşrulaştırılması sağlanmış. Ve gelecek eleştirilerinde önünü kesme amaçlı haksız bir saldırı ile karşı karşıya bırakılmıştır. Çeşitli sivil toplum kuruluşları baskı altına alınmış, “güç birliğini”desteklemesi yönünde açıklamaya zorlanmışlardır. Muhalif olanlar ise, DDHD'yi destekleyecekler bile hedef olmaktan korktuları için açıktan tavır takınmaktan sakınmışlardır. Dersimli aydınlar susturulmuş, oy vermek isteyenlerin bile kendilerinin isminin açıklanmasına karşı çıkmışlardır. Bir kısım aydın geçinen ise güce tapmış, aydın olma vasıflarını yitirmişlerdir. Narsist kişiliğe tapınma esas olmuş, eleştiri, öz-eleştiri Dersim’de gündem olmaktan çıkmıştır. Dersimli entelektüeller sorunlu hale gelmiş, esas düzeltilmesi gereken sınıf haline dönüşmüştür.

 Avrupa Birliği'nden gelen gözlemci heyetlerinin açıklamalarında, polislerin silahlı dolaşmaları seçimleri şaibeli duruma getirir; söylemlerinin daha vahimini “vadi” üzerinden seçmenlerimiz yaşamıştır.

Sandık başları ablukaya alınmış; taciz, tehdit, saldırılar halkın gözünü korkutmuş, olumsuz olayların olmaması için halk iradesi dışında “güç birliğine” yönlendirilmiştir. Eşim bile, saldırı ve tacizlerden dolayı oyunu zamanında kullanamamıştır.

Dersim’in demografik yapısı, üniversite, polis, subay ve yabancı memur mevcudiyeti üzerinden değişime uğramış, yerleşik oyların bölünmesi, “güç birliği” ve CHP’nin işine yaramıştır.

Dersim merkezinin, Demografik yapısındaki bir değişim söz konusu değilse; merkezde büyük oy farkıyla seçimleri kazanan yapıların hiç bir ilçede seçimi kazanmamasını ne ile izah edeceksiniz.

 Dersim’de üç özgün çizgi açığa çıkmıştır;

1. Kemalist ve Şovenist yapı; Bu birazda Kılıçdaroğlu’nun CHP genel başkanı olmasından kaynaklı Dersim’de altın çağını yaşayan konumdadır.

 2. Katı Kürt Milliyetçisi yapı;

 Bu yapı daha çok grup çıkarlarını ön planda tutan; Mevki, makam,milletvekilliği, belediye meclis üyeliği, il encümen üyeliği üzerinden, seçim olmadan koalisyon oluşturan, koltuk savaşlarını yürüten güçlerdir. Çıkarlarına ters düşüldüğü andan itibaren dağılmaya mahkumdurlar.

3. DDHD ve bileşenlerinden oluşan yapı;

Sosyalist-Halkçı yerel yönetimler programı üzerinden, Dersim’in özgün kimliğine uygun; diliyle, Kızılbaş inancıyla, kültürüyle, kimliklerin, inançların çatışmadığı, Dersim’in Kürtlerini, Zazalarını Sosyalist Devrimcilerini bir çatı altında örgütlemeyi hedefleyen yapı. Dersim’in geleceği inşasında önemli rol oynayacakları kesindir.

 SONUÇ YERINE; Her türlü hile, entrika, tehdit ve tacizin yaşandığı bir ortamdaki seçim şaibelidir. Rakamsal olarak kazanılmış olsada, meşruiyeti tartışmalıdır. Halkın gerçek iradesini yansıtmamaktadır. Dolayısıyla seçilenlerde, gerekli çoğunluğu elde etseler bile ilerde meşuriyet tartışmalarından kaçamaycaklardır.

Böylesi bir ortamda, demokratik davranan her parti kaybetmek zorundadır. Çünkü kurallar demokratik davranmaya müsait değildir.

DDHD’de bu  olumsuz şartlar altında; Dersim merkezde istenmeyen sonucu almıştır... Ve kısaca yukarıdaki nedenlerden dolayıda seçimler rakamsal olarak kaybedilmişsede, nitelikli Sosyalist-halkcı program etrafında kenetlenmiş çekirdek bir halk militan kadrosu yaratılmıştır.

Selam olsun hiç bir çıkar gözetmeden, Sosyalist-Halkçı programın hayata geçme mücadelesinde onurluca davranan yoldaşlarıma..!

Şan olsun DDHD bileşenlerine..!            

 http://tunceliemek.com.tr/haberdetay.asp?bolum=7713&uyeid=0                                    

THKP-C/MLSPB ŞEHİTLERİ 24 NİSAN 2014

Her Devrim Kanla Yazılan Bir Manifestodur!..

Ve Önce Şehitlerimizi Saygıyla Selamlıyoruz!

Onurları Devrimde Yaşayacak!

Onlarla Daha Güçlü, Daha Çoğuz!..

Şehitlerimizin Işığıyla Aydınlanan Yolumuzda,

Onlarla Yürüyoruz

İnsanlık için aydınlık hep uzakta olmuştu. Bazı yönleriyle hala çok yakın sayılmaz... Ulaşmak için emek, kan ve ter isteyen bir hedeftir aydınlık... Bilimsel sosyalizm, nasıl yürüyeceğimizi, nasıl varacağımızı ve nasıl yaşayacağımızı gösterdi. İnsanlığın sosyalizme yürüyüşünde birinci dalga sayılıcak olan reel sosyalizm pratiği, neleri yapmamamız gerektiğinide öğretti... Gelişmenin ve ilerlemenin yolunu açtı...

Ne var ki bu yol, alabildiğine uzun ve zorlu bir yoldur. Ve bazı insanlar, bu yolun bayrak yarışçıları, en önde koştular. Büyük bir güçle, kararlılıkla, onurla,bilinçle...

Ve en önünde düştüler...

Her devrim hareketi, her mücadele, bir sonrakinin yolunu aydınlattı. Kanla yazılan manifestolar, insanlığı sarstı, dönüştürdü, ilerletti...

Ve şimdi,önce bu manifestoları yaratan soylu insanları saygıyla selamlıyoruz.

Marks'ı, Engels'i Lenin'i, Stalin'i ve devrimin diğer önderlerini, yaşamlarını sosyalizme adayan kahraman devrim insanlarını sevgiyle anıyoruz.

Büyük devrimci Mao'yu, Ho Şi Minh'i, Che Guevara'yı, Kim İl Sung'u, Amilcar Cabral'ı, Agustino Neto'yu, Samora Machel'i ve diğerlerini, devrimlerin ve kurtuluş mücadelelerinin binlerce isimsiz kahramanını sonsuz bir sevgi ve saygıyla anıyoruz.

Sınıf mücadeleleri tarihi. insanlığın tarihi kadar eskidir ve insanllığın tarihi sınıf mücadeleleri tarihidir. Eski ile yeninin çatışmasının tarihidir. Spartaküs'ten bu yana devrimciler, isyancılar: iyiden, doğrudan yana çarpıştılar. Tarifsiz acılara, zulümlere tanık oldular. Onları saygıyla anıyoruz.

Sınıf mücadeleleri tarihi, yürekli bilim adamlarına tanık oldu. Karanlık çağları aydınlatan, somut bilimlerin ve toplumsal bilimlerin yolunu açan bu büyük insanları saygıyla anıyoruz.

Paris Komünü barikatçılarının, Sovyet halklarının 1917 zaferini yaratan kahramanlarını, Çin'in Uzun Yürüyüşçülerini, Vietnam bataklıklarının acılarında büyüyen Uzakdoğulu şehit yoldaşlarımızı, Küba adasını bugün bir kıta kadar büyüten onurlu gerillaları, savaşan, savaşmakta olan dünyalı bütün yoldaşlarımızı aynı coşkuyla selamlıyoruz.

Dünya devriminin bir parçası olan Türkiye'de de, politik-askeri savaşımızra, halk savaşının öncü gerillası birçok yoldaşımız ve devrimci yurtsever kardeşlerimiz katledildi, katlediliyor.Türkiye halklarının bu yiğit evlatları, dünyanın diğer bölgelerindeki kardeşleri gibi, faşizmin kuşatmalarında, darağaçlarında,işkencehanelerde katledildiler.

1971 Haziran'ında, İstanbul Maltepe'de, yoldaşımız HÜSEYİN CEVAHİR.şubat 1972'de ULAŞ BARDAKÇI, 30 Mart 1972'de Kızıldere'de: partimizin politik-askeri önderi, yiğit savaşçı ve ideolog MAHİR ÇAYAN ile birlikte, SABAHATTİN KURT, NİHAT YILMAZ, SAFFET ALP, SİNAN KAZIM ÖZÜDOĞRU, ERTAN SARUHAN, HÜDAİ ARIKAN, AHMET ATASOY ve THKO'dan ÖMER AYNA, CİHAN ALPTEKİN katledildiler. KORAY DOĞAN'lar, TAYLAN ÖZGÜR'ler, HATİCE ALANKUŞ'lar ve 1970 sürecinde daha niceleri katledildiler.

Türkiye halklarının silahlı kurtuluş savaşında, THKO önderleri DENİZ GEZMİŞ, YUSUF ASLAN, HÜSEYİN İNAN, faşizmin darağaçlarında can verdiler. KADİR MANGA, ALPASLAN ÖZDOĞAN, SİNAN CEMGİL, dağlarda hain pusularda, TKP-MLönderi İBRAHİM KAYPAKKAYA işkencehanede katledildiler...

1975 yılında kurulan ve THKP-C mücadelesinin bir süreci olan MLSPB, Emperyalizme, Faşizme ve Oligarşiye karşı mücadele içinde pek çok savaşçısını yitirdi.

NURETTİN GÜRATEŞ (28 EKİM 1978)

CAN TEKELİ (16 EKİM 1978)

FEHMİ GÖKÇEK (AĞUSTOS 1978)

BEDRETTİN ŞINNAK

ERCAN YURTBİLİR (6 HAZİRAN 1981)

DOĞAN ÖZZÜMRÜT (6 HAZİRAN 1981)

TAMER ARDA (6 HAZİRAN 1981)

ATİLLA ERMUTLU (6 HAZİRAN)

HAKKI KOLGU (16 NİSAN 1980)

AHMET SANER (25 HAZİRAN 1981)

KADİR TANDOĞAN (25 HAZİRAN 1981)

CENAP DİZDAR

HALUK KÖYLÜOĞLU

SUAT İĞLİ (2 KASIM 1984)

KASIM AKKURT (2 KASIM 1984)

FEHMİ ATIŞ

CEBRAİL DİNÇ

ARİF YILMAZ (10 AĞUSTOS 1979)

NURETTİN YEDİGÖL (NİSAN 1981)

GÜRKAN ÖZDEMİR (20 HAZİRAN 1991)

YÜKSEL PARILTI (30 MART 1988)

MİTHAT KOÇULU (19 HAZİRAN 1980)

İBRAHİM ÖZALP (1981)

DAVUT GÜNAY (19 ŞUBAT 1978)

İSMAİL YİĞİT (2 AĞUSTOS 1980)

MUSTAFA MİTAŞ

BEDİR ALİ AKARSU (30 TEMMUZ 1979)

MUSTAFA ŞAHİN (8 EYLÜL 1979)

MUSTAFA ŞENPINAR (8 EYLÜL 1979)

OSMAN HAZNEDAR

YAŞAR BİLGİN

HASAN KARATAŞ

HALİL DUCAN

HÜSEYİN BİLİCİ

RECEP GÜVEL

HASAN ATEŞ

UĞUR ESENKAYA

ve diğer THKP-C savaşçıları;

NAZIM KURU, HALİL ASLAN, TAMER TABAK, ÖMER ÇİMEKEN, ÖMER SAÇLI, NEŞE DEĞİRMENCİ, GÜLER ÖZDURAN, ZEKİ YUMURTACI, O. MEHMET ÖNSAY, ŞEVKET ÖZCAN, İLKER AKMAN, YUSUF ZİYA GÜNEŞ, HASAN BASRİ TEMİZALP,...yoldaşlar, ülkemiz sınıf mücadelesinde katledildiler.Anıları ve mücadelelerini saygıyla selamlıyoruz.

1 eylül 1987'de örnek kitle önderi, örgütümüzün onur üyesi, DİDAR ŞENSOY, faşizme karşı mücadelede, demokrasi ve insan hakları mücadelesinin en önünde can verdi. Anısı, onun gibi yaşıyor, özlemle anıyoruz.

Kürdistan dağlarının, kanlarıyla ulusal kurtuluş anıtlarına ve ülkeye dönüştüren Mahzun Korkmaz'ları, Kemal Pir'leri ve bütün kürt yoldaşlarımızın coşkusunu saygıyla selamlıyoruz.

Ve partimizin savaşında, bilinci ve inancıyla proletaryanın haklı ve saygın davasında yerini alarak şu ana kadar onuruyla mücadele etmiş olan, kendini tamamen ve bütün gücüyle halkın davasına adayan, işkencehanelerde devrimin sırlarını can bedeli koruyan, zindanlarda ödünsüz direnerek tutsaklık koşullarınıda bir mücadele mevzisi kılan tüm yoldaşlarımızı, dünya ve ülke koşullarının bütün güçlüklerine karşı savaş arenalarını terk etmeyen, savaşan ve savaşacak olan arkadaşlarımızı büyük bir içtenlikle selamlıyoruz.

Devrimci Kurtuluş savaşımızın yüz karası olan her türlü ihanetçiyi ise lanetleyerek, halklarımıza, bunların hesabının sorulacağına dair söz veriyoruz!

ONURLARI DEVRİMLE YAŞANIYOR!

ŞEHİTLERİMİZLE DAHA GÜÇLÜ, DAHA ÇOĞUZ!

YAŞASIN POLİTİKLEŞMİŞ ASKERİ SAVAŞIMIZ!

YAŞASIN THKP-C/MLSPB!...

(Şafak Yargılanamaz-1.cilt'ten alıntıdır)

12 Eylül 1980 Askeri Faşist Darbesi Döneminde, 1980'den 1984’e Kadar Katledilenler

İrfan Çelik 14 Eylül 1980 Davutpaşa Cezaevi

Ramazan Oğuz 20 Eylül 1980 Gazipaşa

Ali Çakmaklı 24 Eylül 1980 Adana

Şadan Gazeteci 26 Eylül 1980 İzmit Cezaevi

Zeynel Abidin Ceylan 26 Eylül 1980 Ankara

Hüseyin Karakaş 27 Eylül 1980 İskenderun

Ali inan 28 Eylül 1980 İstanbul

Abdurrahman Aktimur Ekim 1980 Mazıdağ Jandarma Karakolu

Ömer Aktaş 1 Ekim 1980

Ahmet Hilmi Fevzioğlu 02 Ekim 1980 Bursa Emniyet Müdürlüğü

Emin Alkan 4 Ekim 1980 Siirt

Hasan Asker Özmen 05 Ekim 1980

Ahmet Karlangaç 12 Ekim 1980 İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Ekrem Ekşi 16 Ekim 1980 İstanbul

Metin Aksoy 24 Ekim 1980

Sait Şimsek 26 Ekim 1980

Ahmet Yüksel 27 Ekim 1980

Rafet Demir 30 Ekim 1980 Bursa Emniyet Müdürlüğü

Himmet Uysal 30 Ekim 1980 Uşak

Ahmet Altan 3 Kasım 1980 Maraş

İlhan Erdost 7 Kasım 1980 Mamak Askeri Cezaevi

İbrahim Eski 11 Kasım 1980 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Cengiz Aksakal 12 Kasım 1980 Artvin

Feridun Yılmaz 12 Kasım 1980 Eskişehir

Şükrü Gedik 12 Kasım 1980 Karakocan

Cafer Dağdoğan 12 Kasım 1980 Adana

Bekir Bağ 12 Kasım 1980 Mamak Askeri Cezaevi

Rüstem Gürsoy 14 Kasım 1980 İstanbul

Süleyman Ölmez 18 Kasım 1980 Tunceli

Hayrettin Eren 21 Kasım 1980 İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Cuma Özaslan 25 Kasım 1980 Gaziantep

Kenan Gürsoy 3Aralık 1980 Diyarbakır

Bayram Lafçı 3 Aralık 1980

Recai Yılmaz 5 Aralık 1980 İstanbul

Mehmet Sanı 6 Aralık 1980 İstanbul

Ercan Koca 15 Aralık 1980 Ankara Yenimahalle Karakolu

Behçet Dinlerer 15 Aralık 1980 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Nihat Arda 16 Aralık 1980 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Şehmuz Akdoğan 18 Aralık 1980 Siverek

Sedat Özkaracadağ 27 Aralık 1980 Adana Cezaevi

Manzur Geçgel 27 Aralık 1980 İzmir

Turan Sağlam 28 Aralık 1980 Erzurum

Mehmet Dağ 29Aralık 1980 Adana

Davut Elibolu 29Aralık 1980 Amasya Emniyet Müdürlüğü

Hasan Kılıç 30 Aralık 1980 Elazığ Devlet Hastanesi

Yılmaz Peköz 1981 Kırıkkale

Oruç Korkmaz 1981 Kars

Hasan Temizsoy 1981 Maraş

Hasan Dorul 1981 Gölcük

Mehmet Emin Kutlu Ocak 1981Erzincan Cezaevi

Hasan Kılıç Ocak 1981 Tunceli

Cemil Kırbayır 5 Ocak 1981

İlyas Gülec 6 Ocak 1981 İstanbul

Ayhan Alan 8 Ocak 1981 Tarsus

Ahmet Uzun 16 Ocak 1981 Rize Garnizon Komutanlığı

Adil Ali Yılmaz 20 Ocak 1981 Ankara

Ahmet Demir Şubat 1981 Diyarbakır

Osman Karaduman Şubat 1981 Adana

Mehmet Ali Erbay 10 Şubat1981 Adıyaman Emniyet Müdürlüğü

Sinan Karacalı 11 Şubat 1981 Adana

İbrahim Alpdoğan 11 Şubat 1981 Maraş

Ömer Aydoğmuş 12 Şubat1981 İzmir Emniyet Müdürlüğü

Melımet Ali Kılıç 12 Şubat1981 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Hulusi Dalak 13 Şubat 1981 Gaziantep

Bedrettin Sınak 13 Şubat 1981 Adana Emniyet Müdürlüğü

Ünsal Beydoğan 25 Şubat 1981 İstanbul

Ali Küçük Mart 1981 Perşembe

Mehmet Kazgan Mart 1981 Malatya

Aydın Demirkol Mart 1981 Malatya

Osman Taştekin 5 Mart 1981 Kayseri

Celal Kıpırdamaz 10 Mart 1981 Uşak Emniyet Müdürlüğü

Halil Uluğ 16 Mart 1981 Adıyaman

Abdullah Paksoylu 16 Mart 1981 Adıyaman

İbrahim Çelik 17 Mart 1981

S. Satılmış Dokuyucu 18 Mart 1981 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Cemal Zengin 21 Mart 1981 Diyarbakır Askeri Cezaevi .

Tahir Şahin 21 Mart 1981 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Hasan Gazoğlu 30 Mart 1981 İstanbul

Şadiye Yavuz 1 Nisan1981 Manisa

Veysel Yıldız 1 Nisan1981 Malatya

Bozan Çimen 2 Nisan1981 Maraş

Nurettin Yedigöl 12 Nisan1981 İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Cumali Ay 14 Nisan1981 İstanbul

Ahmet Sakin 21 Nisan1981 Ordu

Vakkas Devamlı 28 Nisan1981 Pazarcık Emniyet Amirliği

Mustafa lşık 1 Mayıs 1981 İstanbul

H. Hüseyin Damar 02 Mayıs 1981 İstanbul .

Özalp Öner 4 Mayıs 1981 İstanbul

Necip Kutlu 6 Mayıs 1981 Konya

Abdurrahman Çeçen 16 Mayıs 1981 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Ahmet Taner 16 Mayıs 1981Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Ali Ekber Yürek 25 Mayıs 1981 Maraş

Ahmet Kılıç 31 Mayıs 1981

Hasan Akar Haziran 1981 Bozova

Ensar Karahan Haziran 1981 Şavşat

Kemal .... 2 Haziran 1981 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Selahattin Kunduz 17 Haziran 1981 Diyarbakır Askeri Cezaevi .

Aynur .... Temmuz 1981 Uşak Emniyet Müdürlüğü

Yusuf Bağ Temmuz 1981 Gaziantep

Bedri Bilge 20 .Temmuz 1981 Artvin

Yakup Göktaş 27 Temmuz 1981 İstanbul

Süleyman Cihan 30 Temmuz 1981 İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Yakup Bıyık 6 Ağustos 1981 İstanbul

Bayram Kocabaş 21 Ağustos 1981 Ankara

Fehmi Özaslan 21 Ağustos 1981 Maraş .

Selahattin Satic 28 Ağustos 1981 Kırkağaç

Mehmet Yıldız 13 Eylül 1981 Ankara

Metin Sarpbulut Ekim 1981 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Hasan Alemoğlu 4 Ekim 1981 Ankara

Behzat Firik 10 Ekim 1981 Tunceli

Mehmet Ceren 20 Ekim 1981 Maraş

Ataman İnce 26 Ekim 1981 İstanbul

Mehmet Karados Kasım 1981 Erzurum

Cengiz Aksakal 12 Kasım 1981 Şavşat

Ali Sarıbal 13 Kasım 1981 Diyarbakır Askeri Cezaevi

İsmail Esen 15 Kasım 1981 Bursa Cezaevi

Günay Balcık 19 Kasım 1981 İstanbul

İsmet Taş 5 Aralık 1981 Metris Askeri Cezaevi

Şerif Yazar 24 Aralık 1981 Alemdağ Cezaevi

Hakan Mermeroluk 24 Aralık 1981 Alemdağ Cezaevi

İbiş Ural 27 Aralık 1981 Diyarbakır Cezaevi

Mustafa Şahin 28 Aralık 1981 Elazığ

Ali Erek Nisan 1981 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Ali Kamış 1982 Konya

Selahattin Kurutur 1982 Diyarbakır

Cemalettin Yalçın 1982 İstanbul

Fehamettin Şeref 1982 Şavşat

Benli Coşkun 1982 Nizip Adli

Halil Çınar 1982 Diyarbakır

Dede Oğuzhan 1982 Akşehir Cezaevi

Kenan Kılıç 1982 Diyarbakır

İsmet Çelik 2 Ocak 1982 İstanbul

Bahadır Dumanlı 3 Ocak 1982 Alemdağ Cezaevi

M. Emin Akpınar 25 Ocak Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Süleyman Şeker Şubat 1982 Bozova

Sevket Sevseren Şubat 1982 Adana Devlet Hastanesi

Abdurrahim Aksoy 09 Şubat 1982 Samsun Emniyet Müdürlüğü

Ahmet Erdoğdu 10 Şubat 1982 Mamak Askeri Cezaevi işkenceleri protesto için intihar etti

Önder Demirok 22 Şubat 1982 Diyarbakır Cezaevi

Cemal Kılıç 23 Şubat 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

İsmet Ömürcan 26 Şubat 1982 Maras

İsa .... 5 Mart 1982 Ünye

Haydar Sönmez 6 Mart 1982 Elazığ

Vakkas Doğru 7 Mart 1982 Araban

Mazlum Doğan 21 Mart 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Kenan Çiftçi 21 Nisan1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Bahar Yıldız 9 Mayıs 1982 İstanbul

Bedri Tan 17 Mayıs 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Eşref Anyık 17 Mayıs 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Ferhat Kutay 17 Mayıs 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Necmi Öner 17 Mayıs 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Mahmut Zengin 17 Mayıs 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Cennet Degirmenci 22 Mayıs 1982 Gaziantep Emniyet Müdürlüğü

Asker Demir Haziran 1982 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Mehmet Ali Eraslan 9 Haziran 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Alaybey Yılmaz 23 Haziran 1982 Gölcük

Mustafa Tunç 9 Temmuz 1982 Haydarpaşa Hastanesi

Hüseyin Çolak 10 Ağustos 1982 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Aziz Özbay 23 Ağustos 1982 Diyarbakır Cezaevi

Yusuf Ali Özbey 27 Ağustos 1982 Besni

Adnan Zincirkıran Eylül 1982 Bozova

Kenan Küçük Eylül 1982 Ankara Emniyet Müdürlüğü

Ines Rumpf 23 Eylül 1982 Bursa Emniyet Müdürlüğü

Kemal Pir Eylül 1982 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

M.Hayri Durmuş Eylül 1982 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Akif Yılmaz Eylül 1982 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Ali Çiçek Eylül 1982 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Zafer Müctebaoğlu 8 Ekim 1982 Mamak Askeri Cezaevi

Çoskun Altun Kasım 1982 İstanbul

İsmail Hakkı Hocaoğlu 11 Kasım 1982 İstanbul

Mustafa Asım Hayrullahoğlu 16 Kasım 1982 İstanbul Emniyet Müdürlüğü

Süleyman Aslan 20 Kasım 1982 Tokat Emniyet Müdürlüğü

Seyfettin Sağ 21 Kasım 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Hüseyin Sertkaya 21 Kasım 1982 Bingöl .Jandarma Karakolu

Feyzullah Bingöl 25 Kasım 1982 Muş Emniyet Müdürlüğü

Talip Yılmaz 20 Aralık 1982 İstanbul Hasdal Cezaevi

Aziz Büyükertaş 22 Aralık 1982 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Süleyman Aşkın 1982 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Sofi Abdurrahman 1982 Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Mahmut Güneri Diyarbakır Askeri Hapishanesi

Abdurrahman Alğan Diyarbakır Askeri Hapishanesi

İhsan Çetintaş 1983 Erzurum

Halit Atalay 1983 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Mutlu Çetin Ocak 1983 Manisa

Ramazan Yayan 13 Ocak 1983 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Mehmet Emin Akpınar 25 Ocak 1983 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Zekeriya Erdoğan 24 Şubat 1983 Adana Adli

İsmail Kıran 31 Ocak 1983 Diyarbakır Emniyet Müdürlüğ

Mazlum Güder 4 Mart 1983 Elazığ

Niyazi Gündoğdu 15 Mart 1983 Sivas

İbrahim Koşar 20 Mart 1983 Adana Cezaevi

Mehmet Azbadem 7 Mayıs 1983 Diyarbakır Cezaevi

Abdullah Gülbudak 17 Mayıs 1983 Ankara Merkez Cezaevi

Hamdi Filizcan 4 Temmuz 1983 Çanakkale Cezaevi

Ali Güven 28 Temmuz 1983 İzmir Narlıdere Karakolu

İsmet Karak Eylül 1983 Diyarbakır Askeri Cezaevi

Hüsnü Seyhan 23 Eylül 1983 Ankara Anafartalar Karakolu

Hasan Akbaba Ekim 1983 Ankara

İsmail Kıran Kasım 1983 Diyarbakır

İbrahim Ulağ 3 Kasım 1983 Diyarbakır

Enver Şahan 13 Kasım 1983 Gaziantep Emniyet Müdürlüğü

İsmail Cüneyt 24 Aralık 1983 İstanbul

Cemal Özdemir 1983

1980 Öncesi Yitirdiklerimiz

1975 yılı

 23 Ocak 1975- Kerim Yaman, Vatan Mühendisliği basan faşistlerce katledildi.

  8 Aralık 1975- faşistlerce vurulan Hacettepe Üniversitesi öğrencisi Nuray Erenler 14 Aralık hayata gözlerini yumdu

 1976 yılı

“Ocak 1976-   Pahalılıkla ve İşsizlikle Mücadele Derneği (PİM)  üyesi, Hacettepe öğrencisi  Şükrü Bulut faşistlerce öldürüldü”. (A.Kale)

8 Mart 1976- 1954 doğumlu Kıbrıslı, İTÜ Müh.Mim.Fak. Makina Bölümü 2. sınıf öğrencisi Mehmet Ömer'i faşistler Beşiktaş'ta katletti.

Nisan 1976- SBF’ni basan faşistler Hakan Yurdakul’u öldürdü. 

30 Nisan 1976-Kadıköy Mimarlık-Mühendislik Y.O öğrencisi ve İGD üyesi Mehmet Dağbaşı faşistlerce katledildi.

8 Nisan 1976- Ankara’ da üç devrimci genç katledildi.

Haziran-Temmuz 1976-¸ GSB eğitimcileri Muharrem Civikıran ve bekçi kurşunuyla öldürülen Ahmet Yumlu (?) ( Erden Akbulut)

  5- 6 Aralık 1976 - 1957 doğumlu DGSA 2.sınıf öğrencisi Muharrem Özdemir, Ülmen Aygın ile okula giderken kaçırılıp kurşuna dizildi Aralık ayı 5 i 6 ya bağlayan gece öldü. Ülmen Aygın kapatıldığı tuvaletin penceresinden kaçıp kurtuldu, ağzında bir kurşunla kurşun yıllar sonra çıkarılabildi.

Aralık 1976- Ege Üniversitesi öğrencisi Tamer Benlan katledildi.

10 Aralık 1976- Ankara Ziraat fakültesinde Aynur Sertbudak katledildi.

 10 Aralık 1976- Gökhan Edge’nin cenazesinde yaralanan Şefik Özdemir öldü.

 Ocak 1976 -Hacettepe Üniversitesi öğrencisi Şükrü Bulut faşistlerce katledildi. 4 Ocak 1976 da yaşama gözlerini yumdu.

 25 Ocak 1976 - Cahit Şenyüz (DEV-GENÇ'li) faşist celatlarca(polislerce) işkencede katledildi. 

28 Ocak 1976- 1954 doğumlu Özer Elmas, İTÜ Mühendislik İnşaat fakültesi 2.sınıf öğrencisi Valde Çeşme durağında vurularak öldürüldü.

1977 yılı

1977-  İGD Ankara Ulus şubesi üyesi Hüdaverdi Sarıoğuzu trafik kazasında yitirdik. 

Ocak 1977 -Yıldız Üniversitesi'nde faşistlerce katledilen, M.Levent Ersoy, memleketi İzmit'te toprağa verildi.

24 Ocak 1977- İskenderun'da Ticaret Lisesi öğrencisi Yavuz Çalışkan, İsparta'da Mestan Büyükorkmaz katledildiler. 

25 Ocak 1977- Cerrahpaşa Tıp Fakültesi öğrencileri Baki Ünlü ve Hüseyin Yabuz faşistlerce öldürüldü.

Ocak 1977- Teknik Güç Dergisinin Yazı işleri Müdürü Zeki Erginbay faşistlerce kaçırılarak öldürüldü. 

21 Ocak 1977- Trabzon'da kaynağı belirsiz bir patlamada Yüksel Eriş öldü

 Mart 1977-Ankara-Ulus Akşam Ticaret Lisesi öğrencisi Ali Haydar ALAYDIN katledildi.

 Mart 1977-Çorum'da Ergül Baş adlı kız öğrenci faşistlerce öldürüldü.

 Mart 1977-Gaziantep-Faşist saldırıda İGD üyesi Enver Kurt'u kaybettik.

4 Nisan 1977-İzmir-İGD üyesi Avni Ece faşistlerce katledildi .

 Nisan 1977-İskenderun İGD üyesi Hikmet Umul faşistlerce öldürüldü.

 1 Mayıs 1977- 24 Nisan'da ağır yaralanan İGD üyesi Mehmet Yapıcı'yı kaybettik.

  18 Mayıs 1977-Adana-Karşıyaka Lisesi öğrencisi İGD üyesi Enver Özdek katledildi.

 1977 Haziran-  Gaziantep'te İGD' ye saldırılır, Saldırı sonrasında  dernekten arkadaşlarıyla birlikte dışarı çıkan Fevzi Türbeci'nin yolu kesilir,"Fevzi seninle işimiz yok sen git işine" denir. Fevzi arkadaşlarının arasından, ayrılmaz, Dostlarını yalnız bırakmaz. Ve kahbece arkadan vurulur.(bu şekilde düzeltilmesi Fevci Türbeci'nin yeğeni tarafından  istenmiştir.)

Ekim 1977 - İGD ve Maden-İş üyesi Şahin Acar faşistlerce katledildi.

3 Aralık 1977- İGD ve İLD üyesi Nevzat Bulut   2- 3 Aralık'a bağlayan gece katledildi.

 1977 Aralık- İGD G.Osmanpaşa üyesi Sinan Hepşen faşistlerce katledildi.

1977 Aralık- Kadıköy Mühendislik-Mimarlık Y.O öğrencisi ve İGD üyesi Mustafa Sacit Saraçoğlu katledildi.

  1978 yılı

14 Ocak 1978- İGD üyesi, İlerici Tıblar Derneği kurucularından, kapatılan GSB'nin merkez yöneticilerinden Barış Yıldırım Beyazıt Meydanında faşistlerce katledildi.

  Ocak 1978- Manisa Lisesi Öğrenci Birliği başkanı İGD ve İLD üyesi Nejat Gökpınar faşistlerce dövülerek öldürüldü.

 27 Ocak 1978- İstanbul Anadolu Spor Akademisi öğrencisi Sait Ulusoy katledildi .

16 Mart Katliamı

16 Mart 1978- İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesi önünde faşistlerin bombalı saldırısında 6 yurtsever öğrenci öldü. A.Turan Öner, Baki Ekiz, Abdullah Şimşek, Hamit Akıl, Hatice Özen, Murat Kurt.

 Nisan 1978-Ankara-Yüksek Teknik Öğretmen Okulu öğrencisi, Zafer Boz öldürüldü.

9 Mayıs.1978-İLD üyesi Güney Koçoğlu yakalandığı amansız hastalığa yenik düştü.

9 Mayıs 1978 20.30 sıralarında İDMMA öğrencisi Müjdat Çelikyay, Hasan Okut ve Renan Eriş faşist pusu sonucu katledildiler.

Mayıs 1978-İGD üyesi Cevat Balcı, Zonguldak öğrenci yurdu yakınlarında, faşistlerce katledildi.

Temmuz 1978-Adana Ticaret Lisesi öğrencisi,İGD üyesi Ali Güvercin faşistlerce öldürüldü.

Temmuz 1978 - Adana'da Sasa işçisi ve İGD üyesi Gani Yumrutepe Faşistlerce öldürüldü 

 “1978   Ekimi  ADANA İLD üyesi  Ali KARAKIZ katledildi.

1979  Temmuzda  Ali’ nin ablası SASA  İşçisi  ADANA İKD üyesi Meryem KARAKIZ  sevgili Gani YUMRUTEPE  ile birlikte katledildi. Aynı olayda Gani'nin  eşi Ayşe YUMRUTEPE ise  ağır yaralanmıştı.” (Doğan Özkan)

Temmuz 1978.İGD Saruhanlı şube sekreteri Hüseyin Avcı faşistlerce katledildi.

Temmuz 1978- DİSK 7.Bölge çalışanı ,İGD üyesi Erdoğan Aksu katledildi.

Temmuz 1978 - İLD üyesi Ömer Er'i geçirdiği bir kalp krizinde kaybettik.

8 Haziran1978- Faşistler ilerici genç karikatürcü  İbrahim Güngör'ü katletti.

Ağustos 1978- İLD üyesi Göksel Demirtaş'ı bir hastalık sonucu yitirdik.

Ağustos 1978.İGD İzmir-Yeşilyurt üyesi Ahmet Kuru'yu bir hastalık sonucu yitirdik.

10 Eylül 1978-Halkın Kurtuluşu" Düzce İGD üyesi Önder Alkan'ı öldürdü.

12 Eylül 1978- İGD Gaziosmanpaşa Şubesi üyesi Ali Ermiş, Rami-Topçular Belediyesi civarında, faşistlerin açtığı ateş sonucu ağır yaralandı. Hastaneye kaldırılmasına karşın kurtarılamadı.-28 Eylül 1978- Faşistler İLD ve İGD üyesi Aytekin Taş'ı katletti.

1 Ekim 1978- İGD Adana Şb. başkanı İGD MYK Yedek Üyesi Hüseyin Güzel faşistlerce katledildi.

8 Ekim 1978- Ankara Bahçelievler'de 7 TİP ve GENÇ-ÖNCÜ üyesi faşistlerce katledildi.

 Ekim 1978-  ÖNCÜ hareketinin merkez yöneticilerinden GSB üyesi, Mehmet Kırlı- Selahattin Topçu trafik kazasında yitirdik .

3 Kasım 1978 -Faşistler Yıldız Üniversitesinde Dev-Genç üyesi Numan Kaygusuz'u katletti.

 30 Ekim 1978-Faşistlerce bıçaklanarak yaralanan İGD Trabzon Şubesi Yönetim Kurulu üyesi Cuma Halputluoğlu 6 Kasım 1978 günü kurtarılamadı. -7 Kasım 1978-TİKP yandaşı maocular Bakırköy Lisesi öğrencisi ve Liseli Dev-Genç Y.K üyesi Turgut İplikçioğlunu öldürdü.

15 Kasım 1978- Maocuların yaraladığı, İGD Ergani şubesi üyesi Mehmet Aras kurtarılamadı.

Kasım 1978- İGD ve İLD üyesi Ali Karakız Halkın Kurtuluşu çetelerince öldürüldü.

 Kasım 1978- İGD ve TÜTED üyesi Kenan Öztürk faşistlerce katledildi.

 Kasım 1978- Maocular İGD ve KÖGEF üyesi, ODTÜ öğrencisi Ercan Turgut'u öldürdü.

 Kasım 1978- GSB ve İGD üyesi, POLİTİKA gazetesi Yazı İşleri Müdürü Ali İhsan Özgür Faşistlerce ağır işkencelerden geçirilerek katledildi.

 Aralık 1978- İGD Karabük şubesi üyesi Halit Köklü faşistlerce öldürüldü.

 7 Aralık 1978- Ergani’de  Cuma Yeşil'e pusu kurularak ateş edildi. Yaralı hastaneye kaldırılırken yaşamını yitirdi.

1 Aralık 1978- İGD Adana şubesi üyesi Kemal Pehlivan evi kurşunlanarak katledildi. ‘”1 Aralık 1978 İGD Adana şb. üyesi Kemal PEHLİVAN değil. KEMALİ PEHLİVAN olacaktı. okul arkadaşımdı. yitirmeseydik inşaat müh. olacaktı.

Adana İ.T.İ.A. Müh.Yük. Okulunda 3. sınıf öğrencisiydi.Düzce'li Çerkez  yiğit bir yoldaşımızdı.gece evi faşistler tarafından taranmıştı. 5 veya 6 yerinden vurulmuştu. ama bir mermi vardıki alnının tam ortasındaydı. Adana numune hastanesine getirildi başından röntgeni çekildi ve kısa bir süre sonra yaşamını yitirdiğinde kollarımdaydı. ben o dönemde Adana İGD şb. yük.öğr. büro sorumlusuydum. İnanıyorum ki yitirdiğimiz diğer dostlarımızla birlikte ışık içinde yatıyorlar.’ (Necip Tırpan)

1979 yılı

“ 26 Subat 197-. IGD üyesi ODTÜ’lü  Serdar Özgercin. Ankara Seyranbaglarında Aydınlıkçılar tarafindan katledildi” (Cüneyt Pala)

 7 ylul 1979 da    Turgutlu'da fasit ve karanlik guclerce  4 yigit fırın iscisi KATLEDİLDİ.

28 Mart 1979- Bursa-Faşistler İGD üyesi Demir Yaraşık'ı öldürdü.

 Nisan 1979-İGD ve ASTER-İŞ sendikası üyesi  faşistlerce öldürüldü.

Mayıs 1979-Gaziosmanpaşa İGD üyesi Ersun Demirel'i yitirdik.

Mayıs 1979- Bakırköy Halkevi bombalandı. Üç İGD üyesini yitirdik.Nİhat Özyağı, Yusuf Atbakan, Serdar Akçer.

Bakırköy Halkevi'ndeki katliamla ilgili düzeltmeyi,tustav- genclik.org' a iletmişti.İYG' nin,22 Haziran 1979 tarihli  77 sayısında,Bakırköy Halkevinde katliama yol açan bombanın,11 Haziran 1979 akşamı atıldığı yazıyor.” (Adnan Sel)

Mayıs 1979-Bursa faşistler Eğitim Enstitüsü, öğrencisi Aydın Kamburoğlunu katletti.

“1979 Nisan sonları,İSKENDERUN İGD üyesi Abbas LÜLE  1 Mayıs bildirisi dağıtırken çıkan çatışmada katledildi! (Doğan Özkan)

15 Ağustos 1979'da Eskişehir- Necmi Göçmen  (20 yaşına girdiği gün öldü. Ölümünden 1 ay kadar önce bir pusuda yaralandı. Kurşun yemek borusunu parçaladı. O dönemde bunun tedavisi Türkiye''de yoktu. tedavisi için yurdışına çıkmasına izin verilmemiştir.) öldürüldü.

17 Ağustos 1979-  Ahmet Hakan İKO'cularca katledildi.

18 Ağustos 1979-  Fevzi Kuruçay İzmit'te faşistlerce katledildi.

-22 Ağustos 1979- Cemal Bülbül Şişli'de katledildi.

30 Ağustos 1979- Bakırköy İGD yöneticisi Hürriyet Er katledildi.

 1 Eylül 1979- İGD Çırak-Der üyesi İbrahim Berberoğlu Ankara'da faşistlerce öldürüldü [Bilgi, Halil Çelimli]

Ağustos 1979.Faşistler 3 İGD üyesini katletti.

Eylül 1979- Maocular Gaziantep'te İGD üyesi Mehmet Kaya'yı öldürdü.

 11 Eylül 1979- İGD Çıkar-Der üyesi İbrahim Berberoğlu, Ankara'da faşistlerce öldürüldü.-25 Aralık1979- Zeki Şahin Feriköy'de "Kurtuluş" grubunun silahlı saldırısı sonucunda öldürüldü ( Liseli dergisi 13.02.1980 baskı tarihi)

  1980 yılı

Ocak 1980- İGD beş yiğit evladını daha yitirdi.

Nisan 1980- Adana-İLD, İGD üyesi Tekin AKIŞ , Maocu'lar tarafından katledildi. ‘Nisan 1980 Adana İGD-İLD üyesi Tekin AKIŞ (yanlışlıkla Alkış yazılmış) ( Mustafa Necati Çapanoğlu)

Nisan 1980-Eskişehir mitinginden dönen, ikisi BANK-SEN üyesi üç ilerici genç faşistlerce katledildi

18 Nisan 1980-Ankara- Maocular , İGD yöneticisi Mehmet Eren’i öldürdü. 

 Nisan 1980- Şişli- İGD üyesi genç öğretmen Alptekin Kardağ katledildi.

  17 Nisan 1980-İGD Karabük Şubesi Yönetim Kurulu üyesi İsmet Ceylan öldürüldü. 

-21 Nisan 1980-  İstanbul Fatihte Ahmet Tiryaki ve kardeşi uyurken kurşunladılar. Ahmet Tiryaki yaşamını yitirdi.

 Mayıs 1980-  Fatih Ticaret Lisesi öğrencisi İLD ve İGD üyesi Mehmet Aylak faşistlerce katledildi.

“16 Mayıs 1980 günü Sehremeni Halk Tüketim Kooperatifi calisanlarindan Mehmet Aylakdurmaz, fasist canilerce katledildi.” (İsmail Özerkaya)

- Mayıs 1980-Malatya'da, gözaltındaki ilerici genç Mehmet Ali Karasoy öldürüldü

Mayıs 1980-Faşistler Zeytinburnu'nda kahve basıp, İGD üyesi Muammer Erçelik'i katletti.

  6 Mayıs 1980-İLD üyeleri İsmail Demircan ve Abdullah Çetin faşistlerce Eskişehir'de katledildi.

23 Mayıs 1980-  İGD üyesi, Çapa- Tıp Fakültesi öğrencisi Levent Taşçıoğlu faşistlerce kaçırılarak, işkenceyle katledildi.

28 Mayıs 1980 - Faşistler Beşiktaş Halk-Koop'u bastı. İGD ve İFSAK üyesi Halil Kıyak'ı katletti. 

 5 Haziran 1980- İGD Sakarya şube sekreteri, Memduh Gündoğan,polislerce otomatik silahlarla taranarak katledildi.

16 Haziran 1980-  İGD üyesi Ahmet Nurican Doksanbir ve ilerici kadınlardan FİHAL Çıldır Erünsal  Suadiye Halk Koop'a yapılan saldırıda katledildiler. ” Suadiye Halk koop baskınında öldürülen Ahmet Nurican Doksanbir (Ali Kerim Mutlu) 

“16 Haziran 1980 günü sicim gibi yağmur yağıyordu, öğle saatleriydi. Suadiye Halk Tüketim Kooperatifi'ne saldıran faşistler, koopertatifin yönetim kurulu üyesi, Atatürk Egitim Enstitüsü öğrencisi ve IGD üyesi, Ahmet Nurican Doksanbir'i ve kooperatif üyelerinden, ev kadini, IKD üyesi, Bank-sen üyesi Nurettin Erünsal'in esi FİHAL Çıldır Erünsal'i iki çocuğunun önünde katlettiler.” ( İsmail Özerkaya) 

12 Haziran 1980- İzmir İnciraltı yurtlarına resmi giysilerle baskın düzenleyen katiller 5 ilerici-demokrat öğrenciyi katletti.

 (1980 Eylül ayında ADANA TEKEL İşçisi İGD üyesi Erdoğan POLAT  katledildi.  ‘Doğan Özkan)

Temmuz 1980-İTÜ öğrencisi,İGD üyesi Kamil Uysal 15 temmuz gecesi jandarma kurşunlarıyla katledildi.

28 Temmuz 1980- Fatih'te İKO'cu çeteler İGD üyesi Şahin Gökduman'ı katletti. -9 Temmuz 1980- Samandağ'da bir kahve taramasında İGD üyesi Mithat Sahilli öldürüldü.

Temmuz 1980- Eskişehir'de Yaşar Özgür adlı ilerici genç, Dev-Sol yanlılarınca öldürüldü.

26 Temmuz 1980- İLD üyesi Tuncay Okuyan Beşiktaş Yenimahalle'de işkence edilerek öldürüldü.

Temmuz 1980- İLD üyesi,Paşabahçe Ferit Ünal Lisesi öğrencisi Ali Güney faşistlerce katledildi.

27 haziran 1980 gecesi Zeytinburnunda sol görüşlü iki genç Turgut Akkaya ve Şükrü Sülek faşistlerce kaçırılıp işkenceyle katledildiler

Tarih  bilgileri bulunmayanlar

 İsmail Çelik- İGD Sefaköy şubesi'nin bir üyesiydi. " Partizan" adlı Maocu cinayet şebekesi tarafından alçakça katledildi. Anısı yaşayacak, hesabı sorulacaktı.”Sefaköy'de katledilen arkadaşımız İsmail Çelik'in öldürüldüğü yıl 1979 olmalı aydasanırım Eylül (İsmail'in öldürüldüğü zaman nöbetçi yurt AÖS 'de kalıyorduk.) (Ali Kerim Mutlu)

29 Eylül - İLD Şişli Şube Yönetim kurulu üyesi, ve İGD Hasköy yöneticisi Cengiz Bayramoğlu, uzun süredir tedavi gördüğü kanser hastalığı nedeniyle aramızdan ayrıldı.

  Antalya Akkerpiç köyünde bir kahvenin taranması sonucu İGD üyesi Mehmet Uyar katledildi.

İGD Adana şube üyesi Turgay Subaşı öldürüldü.

Salihli faşistler adliye koridorlarında İGD üyesi Kemal Baysal'ı öldürdüler

Adapazar'ında bir ilerici genç kurşunlanarak öldürüldü.

Beşiktaş Barbaros kahvesinde patlayan bir bomba sonucu İGD üyesi Orhan Toprakçı'nın yanı sıra 5 İlerici genç öldü 

Sefaköy- Hüseyin Ateş  öldürüldü. “Sefaköy'de öldürülen Hüseyin Ateş 1979 yılı yazında İsmail'den iki ay kadar  önce partizan tarafından öldürülmüştür” (Ali Kerim Mutlu) .

İzmir- Karabağlar Y.K üyesi Ramazan Kocaoğlu

Eskişehir li  Bahri Gülpınar ,Halkın Kurtuluşu güruhunu  Ankara Cebeci de kovalarken toprağa düştü..

A.Ü Siyasal Bilgiler  Fakültesi  üçüncü sınıf öğrencisi , bir kaç aylık evli ve bir kaç ay sonra doğacak bir çocuğun babasıydı.  (Yavuz Erdoğan)